Ungernia
![]() Ungernia sewerzowii | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | liliopodobne (≡ jednoliścienne) | ||
Rząd | szparagowce | ||
Rodzina | amarylkowate | ||
Rodzaj | Ungernia | ||
Nazwa systematyczna | |||
Ungernia Bunge Bull. Soc. Imp. Naturalistes Moscou 49 (II): 271 (1875)[3] | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
Ungernia trisphaera Bunge[4] | |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b6/Ungernia_sewerzowii_31659963.jpg/220px-Ungernia_sewerzowii_31659963.jpg)
Ungernia Bunge – rodzaj roślin z rodziny amarylkowatych, obejmujący 10 gatunków, występujących endemicznie w Azji Środkowej, na obszarze Afganistanu, Iranu, Kazachstanu, Kirgistanu, Tadżykistanu, Turkmenistanu i Uzbekistanu[3]. Rośliny zawierają alkaloidy i są surowcem ich pozyskiwania do produkcji leków[5].
Nazwa naukowa rodzaju została nadana na cześć barona Franza von Ungern-Sternberga, niemieckiego botanika i lekarza, żyjącego w XIX wieku w Estonii[6].
Morfologia
- Pokrój
- Wieloletnie rośliny zielne[7].
- Kwiaty
- Szypułkowe, zebrane w kwiatostan wyrastający na masywnym głąbiku, wsparty dwiema podsadkami. Okwiat promienisty, rurkowato-lejkowaty. Rurka cylindryczna lub rozszerzająca się stopniowo w kierunku gardzieli. Pręciki wolne, położone poniżej gardzieli okwiatu w 2 okółkach, w każdym różnej długości. Znamię główkowate (nieco trójklapowe)[7].
- Owoce
- Pękające torebki, zawierające liczne, spłaszczone, oskrzydlone, nieregularnie tarczowate nasiona o ciemnobrązowej lub czarnej łupinie[7].
Biologia
- Rozwój
- Geofity cebulowe. Wiele gatunków po kwitnieniu późnym latem lub jesienią wytwarza liście, które pozostają na roślinie w okresie zimy i obumierają na wiosnę[7].
- Cechy fitochemiczne
- Korzenie (w mniejszych ilościach bulwy i liście) roślin z rodzaju Ungernia zawierają alkaloidy amarylidowe: głównie galantaminę, likorinę, narwedynę, pankratinę, hordeninę i ungerninę[8], będące źródłem wielu leków[5]. Sól bromowodorowa galantaminy jest szeroko stosowana w medycynie w leczeniu miastenii, miopatii, a także w leczeniu skutków polio, rwy kulszowej i porażeniach wielonerwowych, a także urazach nerwów czuciowych i ruchowych. Alkaloid narwedyna ma działanie przeciwnarkotyczne i ułatwia przenoszenie pobudzenia nerwowego do neuronów cholinergicznych. Alkaloid pankratyna obniża ciśnienie krwi, działa uspokajająco i zwiększa aktywność środków nasennych. Hordenina wykazuje działanie adrenomimetyczne, służy do hamowania perystaltyki jelit podczas biegunki. Likorina ma działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe i przeciwgorączkowe oraz wzmacnia obniżające gorączkę działanie aminofenazonu[9].
- Ekstrakt z bulw U. sewerzovii ma działanie owadobójcze na mszyce. Przy stężeniu na poziomie 0,25–1,0% śmiertelność nimf wynosi 100%[10].
Systematyka
- Pozycja systematyczna
- Rodzaj z plemienia Lycorideae, podrodziny amarylkowych Amaryllidoideae z rodziny amarylkowatych Amaryllidaceae[11].
- Wykaz gatunków[3]
- Ungernia badghysi Botsch.
- Ungernia ferganica Vved. ex Artjush.
- Ungernia flava Boiss. & Hausskn.
- Ungernia oligostroma Popov & Vved.
- Ungernia sewerzowii (Regel) B.Fedtsch.
- Ungernia spiralis Proskor.
- Ungernia tadschicorum Vved. ex Artjush.
- Ungernia trisphaera Bunge
- Ungernia victoris Vved. ex Artjush.
- Ungernia vvedenskyi Khamidch.
Zastosowanie
Ungernia victoris jest tradycyjną rośliną leczniczą w Uzbekistanie. Pieczone cebulki są używane do leczenia ran oraz do usuwania ropy z czyraków. Według Awicenny nasiona tej rośliny są najlepszym lekarstwem na biegunkę. Nasiona popijane wodą lub winem pomagają leczyć wrzody żołądka i poprawiają trawienie. Wino nasycone nasionami służy do leczenia kamieni nerkowych[9].
Z cebul tych roślin pozyskiwano klej[12].
Cebule po upieczeniu lub ugotowaniu są jadalne[12].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-02-18] (ang.).
- ↑ a b c Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2021-02-18]. (ang.).
- ↑ Farr E. R., Zijlstra G. (ed.): Index Nominum Genericorum (Plantarum). Smithsonian Institution, 1996–. [dostęp 2021-02-18]. (ang.).
- ↑ a b Kh. A. Kadyrov, A. Abdusamatov, S. Yu. Yunusov. Ungernia alkaloids. „Chemistry of Natural Compounds”. 16 (6), s. 525–540, 1980. Springer Science and Business Media LLC. DOI: 10.1007/bf00564851. ISSN 0009-3130. (ang.).
- ↑ David Gledhill: The names of plants. Wyd. 4. Cambridge University Press, 2008. ISBN 978-0-511-47376-0.
- ↑ a b c d e f g h Snijman D.A., Meerow A.W.: Amaryllidaceae. W: Klaus Kubitzki: The Families and Genera of Vascular Plants. T. 3: Flowering Plants. Monocotyledons: Lilianae (except Orchidaceae). Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 99-100. DOI: 10.1007/978-3-662-03533-7. ISBN 978-3-662-03533-7. (ang.).
- ↑ A. D. Volodina, E. K. Dobronravova, T. T. Shakirov. A polarographic investigation of the alkaloids of Ungernia. „Chemistry of Natural Compounds”. 12 (3), s. 318–319, 1976. Springer Science and Business Media LLC. DOI: 10.1007/bf00567806. ISSN 0009-3130. (ang.).
- ↑ a b Sasha Eisenman: Medicinal plants of Central Asia: Uzbekistan and Kyrgyzstan. Springer, 2013. ISBN 978-1-4614-3911-0. OCLC 810448904. (ang.).
- ↑ Taisiya D. Chermenskaya, Elena A. Stepanycheva, Anna V. Shchenikova, Elena I. Savelieva i inni. Insecticidal effects of Ungernia severtzovii bulb extracts against the grain aphid Schizaphis graminum (Rondani). „Industrial Crops and Products”. 36 (1), s. 122–126, 2012. Elsevier BV. DOI: 10.1016/j.indcrop.2011.08.010. ISSN 0926-6690. (ang.).
- ↑ USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. 2020. Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy). National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland. [dostęp 2021-02-18]. (ang.).
- ↑ a b Komarow W.L.: Flora URSS. T. 4. Leningrad: Institutum Botanicum Academiae Scientarum URSS, 1935, s. 481.