Twardziak włosistobrzegi
Górna strona kapelusza owocnika rosnącego na brzozie | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | grzyby | ||
Typ | podstawczaki | ||
Klasa | pieczarniaki | ||
Rząd | żagwiowce | ||
Rodzina | żagwiowate | ||
Rodzaj | twardziak | ||
Gatunek | twardziak włosistobrzegi | ||
Nazwa systematyczna | |||
Lentinus arcularius (Batsch) Zmitr. International Journal of Medicinal Mushrooms (Redding) 12(1): 88 (2010) | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7b/2009-08-13_Polyporus_auricularius_crop.jpg/240px-2009-08-13_Polyporus_auricularius_crop.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/97/Polyporus_arcularius_%288841097306%29.jpg/240px-Polyporus_arcularius_%288841097306%29.jpg)
Twardziak włosistobrzegi, żagiew włosistobrzega (Lentinus arcularius (Batsch) Zmitr.) – gatunek grzybów należący do rodziny żagwiowatych (Polyporaceae)[1].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Lentinus, Polyporaceae, Polyporales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1783 r. August Johann Batsch nadając mu nazwę Boletus arcularius. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 2010 r. Iwan Zmitrowicz, przenosząc go do rodzaju Lentinus[1].
Synonimów ma około 50. Niektóre z nich:
- Favolus arcularius (Batsch) Fr. 1913
- Heteroporus arcularius (Batsch) Lázaro Ibiza 1916
- Polyporellus agariceus (Berk.) Pilát 1936
- Polyporus arcularius (Batsch) Fr. 1821
- Polyporus ciliatus Fr. 1815[2].
F. Kwieciński w 1896 r. podał polską nazwę żagiew włosistobrzega[3]. Po przeniesieniu gatunku do rodzaju Lentinus stała się niespójna z nazwą naukową. W 2021 r. Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów zarekomendowała nazwę twardziak włosistobrzegi[4].
Morfologia
- Kapelusz
Średnica 1-4, wyjątkowo do 8 cm, grubość 1–4 mm, kształt okrągły, wypukły i nieco lejkowaty. Brzeg ostry, podwinięty i pokryty szczecinkami. Powierzchnia szorstka i gęsto pokryta łuseczkami. Ma kolor od jasnobrązowego przez ochrowobrązowy do żółtobrązowego. Podczas wysychania powierzchnia ulega koncentrycznemu pomarszczeniu[5]. Charakterystyczną cechą jest wystawanie włosków wyraźnie poza brzeg kapelusza[6].
- Hymenofor
Rurkowaty. Rurki nieco zbiegające, o długości do 3 mm. Pory białe lub kremowe, wielokątne i wydłużone, o długości 1–2 mm i szerokości 0,5–1 mm. Przy brzegu kapelusza pory małe[5]. Pory są duże i wyraźnie uszeregowane w promieniste rzędy[7].
- Trzon
Wysokość 3–6 cm, grubość 2-4, wyjątkowo do 7 mm. Jest centryczny lub niemal centryczny, walcowaty, pełny u podstawy nieco grubszy. Powierzchnia o barwie jasnobrązowej, pokryta drobnymi łuseczkami i filcowata[5].
Suchy, twardy i łamliwy, w kapeluszu ma grubość 1–2 mm. Smak łagodny, zapach niewyraźny[5].
Biały. Zarodniki cylindryczne, gładkie, o rozmiarach 7-11× 2-3 μmRef name=mush />.
- Gatunki podobne
- twardziak zimowy (Lentinus brumalis) ma również duże i podobne pory, ale jest ciemniejsza i nie ma orzęsionego brzegu kapelusza[6].
- żagiew wielkopora (Neofavolus alveolaris) ma też duże pory, ale występuje głównie na jesionie,
- twardziak orzęsiony (Lentinus substrictus) ma kapelusz włochaty lub filcowaty, pory drobne[6].
Występowanie i siedlisko
Gatunek szeroko rozprzestrzeniony w Ameryce Północnej, szczególnie w jej zachodniej części[8]. W Europie Środkowej występuje w rozproszeniu i tylko w jej południowej i południowo-wschodniej części[6]. W Polsce jest niezbyt częsty[5].
Rośnie na martwych, opadłych gałęziach drzew liściastych, szczególnie na olszy czarnej, brzozie brodawkowatej, buku, dębie. Owocniki pojawiają się od lutego do listopada[3].
Znaczenie
Saprotrof[3]. W Europie uważany jest za grzyb niejadalny, w innych krajach świata jest jednak jadalny; znajduje się na liście grzybów jadalnych w Hongkongu, Nepalu, Papui-Nowej Gwinei i Peru[9].
Przypisy
- ↑ a b c Index Fungorum [online] [dostęp 2021-07-20] .
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2021-07-20] .
- ↑ a b c WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, ISBN 83-89648-09-1 .
- ↑ Rekomendacja nr 2/2021 Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online] [dostęp 2021-07-19] .
- ↑ a b c d e Domański S., Orłoś H., Skirgiełło A., Flora Polska. Grzyby (Mycota). Tom III. Żagwiowate II (Polyporaceae pileatae), Szczeciniakowate II (Mucronoporaceae pileatae). Lakownicowate (Ganodermataceae). Bondarcewowate (Bondarzewiaceae). Boletkowate (Boletopsidaceae). Ozorkowate (Fistulinaceae). PWN, 1967.
- ↑ a b c d AndreasA. Gminder AndreasA., Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej, 2008, ISBN 978-83-258-0588-3 .
- ↑ BarbaraB. Gumińska BarbaraB., WładysławW. Wojewoda WładysławW., Grzyby i ich oznaczanie, Warszawa: PWRiL, 1985, ISBN 83-09-00714-0 .
- ↑ Polyporus brumalis [online], MushroomExpert [dostęp 2012-11-14] .
- ↑ EricE. Boa EricE., Wild edible fungi: A global overview of their use and importance to people, FAO, 2004 (Non-wood Forest Products 17), ISBN 92-5-105157-7 .