Szczeć wykrawana
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | astropodobne | ||
Rząd | szczeciowce | ||
Rodzina | przewiertniowate | ||
Rodzaj | szczeć | ||
Gatunek | szczeć wykrawana | ||
Nazwa systematyczna | |||
Dipsacus laciniatus L. Sp. Pl.: 97 (1753)[3] | |||
Synonimy | |||
| |||
|
Szczeć wykrawana[4] (Dipsacus laciniatus L.) – gatunek rośliny z rodziny przewiertniowatych. Dwuletnia roślina zielna występująca w Europie i Azji. W Polsce głównie na południowym wschodzie, poza tym bardzo rzadka.
Rozmieszczenie geograficzne
Rodzimy obszar jego występowania to Europa środkowa i południowo-wschodnia oraz południowo-zachodnia Azja, gdzie rośnie na obszarze od Francji i Niemiec po Iran, Afganistan, Kirgistan i Kazachstan. Jako gatunek introdukowany występuje na Wyspach Brytyjskich i w strefie umiarkowanej Ameryki Północnej[3], gdzie jest rośliną inwazyjną[5][6]. W Polsce występuje głównie w południowo-wschodniej części kraju, a poza tym na rozproszonych stanowiskach w rejonie górnych i środkowych części dolin Wisły, Bugu i Odry, schodząc do dolnego biegu tej pierwszej[7].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/ff/Dipsacus_laciniatus_-_Cutleaf_teasel_02.jpg/180px-Dipsacus_laciniatus_-_Cutleaf_teasel_02.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Dipsacus_laciniatus_sl14.jpg/180px-Dipsacus_laciniatus_sl14.jpg)
- Pokrój
- Roślina zielna osiągająca do 1,5, rzadziej 2 m wysokości[8].
- Łodyga
- Prosto wzniesiona, rozgałęziająca się, kanciasta i na kantach pokryta gęstymi, cienkimi kolcami[8].
- Liście
- Liście odziomkowe jajowato lancetowate, krótkoogonkowe, ząbkowane i głębiej wcinane. Liście łodygowe są siedzące, zrośnięte parami tworząc lejkowaty kubek. Ich blaszki są podługowato lancetowate, lirowate, pierzasto dzielne lub sieczne, z odcinkami tępo ząbkowanymi. Wszystkie liście pokryte są wzdłuż nerwów, na brzegach i rzadziej na powierzchni krótkimi szczecinkami[8].
- Kwiaty
- Zebrane w podługowato jajowatą główkę. Listki okrywy są szydlasto lancetowate, rozszerzone u nasady, krótsze od kwiatostanu i prosto rozpostarte. Są krótko kolczaste wzdłuż brzegów i nerwu. Przysadki wspierające kwiaty są wąskojajowate, kolczasto zakończone, długie do 2 cm, wzdłuż brzegów pokryte szczecinkowatymi włoskami. Korony kwiatów osiągają 13 mm długości, są 4-łatkowe, przy czym jedna z łatek jest dłuższa od pozostałych. Korona od zewnątrz i wewnątrz jest krótko, gęsto owłosiona[8].
- Owoce
- Niełupki długości 5 mm[8]. Na jednej roślinie może powstać do ok. dwóch tysięcy nasion[5].
- Gatunki podobne
- Szczeć pospolita i sukiennicza mają podobnie jajowate kwiatostany, ale różnią się niepodzielonymi liśćmi. Ich listki okrywy nie są wyraźnie rozszerzone u nasady i zwykle są wygięte ku górze[9].
Biologia i ekologia
Roślina dwuletnia kwitnąca w drugim roku życia w od czerwca do sierpnia[10]. Rośnie na przydrożach i brzegach lasów, w wilgotnych miejscach ruderalnych[10]. Nasiona zachowują zdolność do kiełkowania przynajmniej przez dwa lata[5].
Mieszaniec
Tworzy mieszańca ze szczecią pospolitą Dipsacus fullonum[10].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2024-06-15] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2024-06-15] (ang.).
- ↑ a b c Dipsacus laciniatus L., [w:] Plants of the World Online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2024-06-15] .
- ↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 71, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ a b c Cutleaf teasel, [w:] Invasive Plant Atlas of the United States [online], invasiveplantatlas.org [dostęp 2024-06-19] .
- ↑ Dipsacus fullonum, D. laciniatus, [w:] Fire Effects Information System (FEIS) [online], fs.usda.gov [dostęp 2024-06-19] .
- ↑ Adam Zając, Maria Zając: Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 198. ISBN 83-915161-1-3.
- ↑ a b c d e AdamA. Jasiewicz AdamA., Rodzina: Dipsacaceae, Szczeciowate, [w:] BogumiłB. Pawłowski, AdamA. Jasiewicz (red.), Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych, t. XIII, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1972, s. 14 .
- ↑ Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński, Bogumił Pawłowski: Rośliny polskie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1988, s. 631. ISBN 83-01-05287-2.
- ↑ a b c Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004, s. 446. ISBN 83-0114342-8.
- BioLib: 40508
- EoL: 467217
- Flora of North America: 242416452
- FloraWeb: 1981
- GBIF: 2888814
- identyfikator iNaturalist: 117438
- IPNI: 319272-1
- ITIS: 35405
- NCBI: 398307
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2771869
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:319272-1
- Tela Botanica: 22685
- identyfikator Tropicos: 11200011
- USDA PLANTS: DILA4
- CoL: 36Q85