Syndrom Bambiego
![]() | Nie mylić z: Efekt Bambiego(inne języki)[1] . |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7f/Fawn-in-grass.jpg/220px-Fawn-in-grass.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Children_playing_outdoors.jpg/220px-Children_playing_outdoors.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b2/Wildebeest_Struggles_for_Survival_Against_Lone_Hyena_Attack_6.png/220px-Wildebeest_Struggles_for_Survival_Against_Lone_Hyena_Attack_6.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Deer_blind_polluted_by_ALF.jpg/220px-Deer_blind_polluted_by_ALF.jpg)
Syndrom Bambiego (także bambizm[3] lub bambinizm[4], ang. Bambi syndrome, niem. Bambi-Syndrom) – termin odnoszący się do emocjonalnego, wyidealizowanego, infantylnego i naiwnego stosunku do natury, zwłaszcza do świata zwierząt (szczególnie dzikich(inne języki)), w konsekwencji braku rzeczywistego i obiektywnego spojrzenia na świat, stający często w kontrze do realiów cywilizacji, kultury i natury ludzkiej. Obraz kreowany już w dzieciństwie głównie przez filmy rysunkowe i inne przekazy z dziedziny kultury masowej. Pewna forma antropomorfizmu[5][6][7][8].
Pochodzenie terminu
Choć zjawisko antropomorfizacji natury i zwierząt istnieje już od starożytności, to samo pojęcie „syndrom Bambiego” pojawiło się w latach 70. XX w., dwie dekady później w roku 1993 został po raz pierwszy opisany przez dr. Rainera Braemer(inne języki) z Uniwersytetu Marburgskiego[9][10][11].
Nazwa nawiązuje bezpośrednio do Disney’owskiego filmu animowanego z 1942 roku o tytułowym jelonku Bambim, będącego luźną adaptacją powieści z 1923 roku Bambi: Opowieść leśna(inne języki) austriackiego pisarza Feliksa Saltena. Kulminacyjnym punktem fabularnym animacji jest śmierć matki głównego bohatera z rąk antagonisty, myśliwego, nazywanego po prostu „Człowiekiem”. Scena jak i sam film wywarły ogromny wpływ na ówczesną amerykańską opinię publiczną i przyczyniły się do znacznego spadku liczby upolowanych jeleni[1][2][5][12].
Opis
Osoby z syndromem Bambiego postrzegają przyrodę jako coś wyłącznie pięknego, czystego i dobrego, świadomie bądź nieświadomie ją umoralniając, nie dostrzegając ciemnych — często brutalnych — jej aspektów (np. dobór naturalny) lub ignorując je, oraz antropomorfizując w sposób pozytywny — nadając jej jedynie dobre i ludzkie cechy. Same zaś zwierzęta przedstawiane są jako bezbronne i niewinne stworzenia, niezdolne do okrucieństwa. Jednocześnie przez te same persony odmiennie i przeciwstawnie potrafi być postrzegany sam gatunek ludzki, który jest demonizowany(inne języki) lub dehumanizowany, a więc widziany wyłącznie jako swego rodzaju reprezentant sił złowrogich i osobliwych — obcy twór spoza świata natury, który ją tylko zaburza i najeżdża. Szczególną niechęcią darząc ludzi z zawodów zajmujących i specjalizujących się pozyskiwaniem, wytwarzaniem lub przetwarzaniem zasobów naturalnych, przede wszystkim organicznych (np. rolnik, rzeźnik, drwal czy myśliwy)[5][8][9][13][14].
Zjawisko jest na stałe zakorzenione w cywilizacji zachodniej i dotyczy zwłaszcza ludności z terenów zurbanizowanych, w społeczeństwie wysoko rozwiniętym i mającym mniejszy kontakt z dziką fauną oraz florą, a wiedzę i wyobrażenie o nich czerpiącym głównie ze środków masowego przekazu niż przez pryzmat obcowania na co dzień. Dodatkowo warunkowany też przez czynniki wychowawcze i socjalizacyjne. Może niekiedy prowadzić do szkodliwych w skutkach postaw i zachowań (pomimo dobrych intencji, kierując się przede wszystkim subiektywnymi odczuciami, angażując się niepotrzebną ingerencję), nie tylko dla samego człowieka, ale również dla środowiska naturalnego: np. zabieranie napotkanych podrostków z lasów i łąk (t.j. koźląt saren czy młodych zajęcy), w większości przypadków gdy zwierzę nie jest przykładowo ranne czy chore i nie potrzebuje pomocy człowieka. Innym przykładem jest nieprzemyślane karmienie dzikich zwierząt pokarmem który może się okazać dla nich szkodliwy (patrz: anielskie skrzydło[15]). Bądź samo dokarmianie, uprawiane w sposób, w którym dzikie zwierzę skojarzy człowieka z jedzeniem i niechcący się uzależni[2][5][8][9][16][17][18] .
Innym objawem syndromu Bambiego jest odstraszanie drapieżników od ich ofiar podczas polowania. Osoby z syndromem Bambiego kierowani współczuciem przeszkadzają w polowaniu. Często jednak jest już za późno żeby uratować poranioną ofiarę, w efekcie takie zachowanie kończy się tak, że ofiara umiera, a drapieżnik, żeby przeżyć, musi zabić kolejne zwierzę[19].
Przypadek Timothy’ego Treadwella
Ekstremalnym przykładem infantylnego postrzegania natury może być przypadek Timothy’ego Treadwella, amerykańskiego eko-aktywisty, miłośnika zwierząt i filmowca-zapaleńca. W latach dziewięćdziesiątych co roku wyprawiał się na teren Parku Narodowego Katmai na Alasce, by obserwować i bronić tamtejsze niedźwiedzie grizli przed domniemanymi zagrożeniami. Przy okazji wypraw powstawały amatorskie filmy, które finalnie posłużyły do produkcji filmu dokumentalnego Grizzly Man w reżyserii Wernera Herzoga.
Pomimo licznych ostrzeżeń ze strony pracowników parku i ekologów, by nie ingerował w życie dzikich niedźwiedzi (żeby nazbyt się nie zbliżał i ich nie dotykał, de facto je oswajając), Timothy kierując się swoją obsesyjną miłością do tych zwierząt i przekonaniem o możliwości harmonijnej koegzystencji, robił to dalej, twierdząc że wytworzył z nimi wyjątkową więź, jednocześnie zdając sobie sprawę z ryzyka swoich postępowań i godząc się na ewentualne tragiczne konsekwencje. 5 października 2003 roku został zaatakowany, rozszarpany i częściowo zjedzony, razem z jego ówczesną konkubiną, Amy Huguenard(inne języki), przez jednego z tamtejszych niedźwiedzi. Zdarzenie zostało zarejestrowane dźwiękowo przez włączoną w trakcie ataku kamerę. Z uwagi na fakt ataku na człowieka i posmakowania ludzkiego mięsa, zwierzę musiało zostać zastrzelone — przez co Timothy sam stał się przykładem negatywnej ingerencji człowieka w naturę[5][20][21].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ a b Brämer 1999 ↓.
- ↑ a b c Radosław Nawrot: Co to jest bambinizm? Disney zmienił nasze postrzeganie przyrody. Interia, zielona.interia.pl, 24 marca 2024. [dostęp 2024-03-24]. (pol.).
- ↑ bambizm. wsjp.pl.
- ↑ bambinizm. wsjp.pl.
- ↑ a b c d e Karolina Wojtaś: Bambinizm – co to jest? Przyczyny, objawy, czy syndrom Bambiego to choroba?. wylecz.to, 13 czerwca 2024. [dostęp 2024-06-13]. (pol.).
- ↑ Andrea Kreutz: Bambi-Syndrom. Die Zeit, 15 maja 2007. [dostęp 2012-12-29]. (niem.).
- ↑ Das Bambi-Syndrom: Auszüge aus dem Wiki von psiram.com. [w:] Natur subjektiv [on-line]. Wanderforschung, 2013/1. s. 1. [dostęp 2014-12-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013/1)]. (niem.).
- ↑ a b c Gaba Kopyto: Czym jest syndrom Bambiego i jakie są jego konsekwencje?. Dzień dobry TVN. [dostęp 2019-10-08]. (pol.).
- ↑ a b c Czy syndrom Bambiego jest niebezpieczny?. Interia, kobieta.interia.pl, 28 lipca 2020. [dostęp 2020-07-28]. (pol.).
- ↑ Syndrom Bambiego — zagłaskać na śmierć. partyzantka.com.pl. [dostęp 2020-01-10]. (pol.)..
- ↑ Jerzy Karwelis: Bambizm, czyli bracia więksi?. Do Rzeczy, dorzeczy.pl. [dostęp 2020-09-23]. (pol.).
- ↑ Karolina Kraushar: Nie tylko kompleks Piotrusia Pana. W psychologii znalazło się także miejsce dla syndromu Bambiego. g.pl. [dostęp 2024-03-30]. (pol.).
- ↑ Mariusz Agnosiewicz: Syndrom Bambi. Racjonalista.pl. [dostęp 2020-02-10]. (pol.).
- ↑ Mariusz Agnosiewicz: Mieszczański syndrom Bambiego. Racjonalista.pl. [dostęp 2019-01-13]. (pol.).
- ↑ City of Spokane news. [w:] Here’s Another Good Reason Not To Feed Bread To Ducks In Spokane Park Ponds. [on-line]. [dostęp 2016-02-26]. (ang.).
- ↑ Joakim Book: Against the Bambi Syndrome: Nature Is Not Nices. American Institute for Economic Research(inne języki). [dostęp 2020-04-12]. (ang.).
- ↑ Iwona Konarska: Bambinizm skręcił w nieodpowiednim kierunku. InfoWet.pl. [dostęp 2024-02-15]. (pol.).
- ↑ Cartmill 1995 ↓.
- ↑ Paweł Warowny: Bambinizm – o co chodzi z syndromem Bambiego?. przygodyprzyrody.pl - Blog Przygody Przyrody. [dostęp 2023-07-20]. (pol.).
- ↑ Larys Lubowicki: Ludzka Perspektywa Widzenia Zwierząt. academia.edu, 2020. [zarchiwizowane z tego adresu]. (pol.).
- ↑ Tragiczny koniec fascynata niedźwiedzi. Sądził, że był jak jeden z nich. facet.onet.pl. [dostęp 2022-08-21]. (pol.).
Bibliografia
- Rainer Brämer(inne języki): Das Bambi-Syndrom: vorläufige Befunde zur jugendlichen Naturentfremdung. Inst. für Erziehungswiss. der Univ. Marburg, 1999, s. 16. (niem.).
- Matt Cartmill(inne języki): Das Bambi-Syndrom: Jagdleidenschaft und Misanthropie in der Kulturgeschichte. Hamburg: Rowohlt-Taschenbuch-Verlag, 1995, s. 385. ISBN 978-3-499-55566-4. (niem.).
- Matt Cartmill: A View to Death in the Morning: Hunting and Nature through History. Cambridge: Harvard UP, 1993, s. 347. ISBN 978-0-674-93735-2. (ang.).
- Zabel, L. K. J. Nature Experience and Perception of Nature in Peruvian School Students: Closer to Nature, but still far away? (ang.). Strand 9 Environmental, health and outdoor science education, 207.
- Canadian environmental policy: context and cases. Oxford UP, s. 392. ISBN 978-0195415902. (ang.).
- Susan Smith Nash: Leadership and the E-Learning Organization. Texture, 2006, s. 222. ISBN 978-0-9712061-6-8. (ang.).
- Rainer Brämer: Natur obskur. Wie Jugendliche heute Natur erfahren. Monachium: Oekom, 2006. ISBN 978-3-86581-037-3. (niem.).
- A. Waller Hastings. (1996). Bambi and the Hunting Ethos. Journal of Popular Film and Television (ang.), 24 (2), 53-59.
- Lutts, R. H. (1992). The Trouble with Bambi: Walt Disney’s Bambi and the American Vision of Nature by Ralph H. Lutts. Forest and Conservation History, 36, 160-171, (ang.).
- Dependency, autonomy, sustainability in the Arctic. Ashgate, s. 375. ISBN 978-1-84014-701-8. (ang.).
Linki zewnętrzne
- Brämer, Rainer (2003): Bambi-Syndrom kontra Nachhaltigkeit? - Neue Befunde zur jugendlichen Naturentfremdung. (niem.).
- Jak działa syndrom Bambiego? w serwisie YouTube
- Le syndrome Bambi… pas touche !!!. sentinelle-nature-alsace.fr. [dostęp 2016-05-17]. (fr.).
- Le «syndrome Bambi». LeNouvelliste. [dostęp 2020-03-11]. (fr.).
- p
- d
- e