Stocznia Schichaua w Gdańsku
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Ferdinand_Schichau.jpg/170px-Ferdinand_Schichau.jpg)
F. Schichau GmbH (niem. Schichau-Werft Danzig) – stocznia w Gdańsku, funkcjonująca w latach 1891–1945, założona przez Ferdinanda Schichaua. Była jedną z najważniejszych stoczni budujących okręty w Niemczech. Powstawały w niej statki oceaniczne, okręty wojenne i wielkie statki pasażerskie.
Historia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/81/Novik1902Brest.jpg/220px-Novik1902Brest.jpg)
Niemiecki przemysłowiec Ferdinand Schichau (1814–1896) utworzył w 1854 stocznię w Elblągu. Ponieważ stocznia dobrze prosperowała, ale w miarę rozwoju zakładu położenie Elbląga nad rzeką stało się przeszkodą, tamującą możliwość budowy większych statków i okrętów, Schichau zdecydował otworzyć filię swojego przedsiębiorstwa w Gdańsku. 14 lutego 1889 zakupił w Gdańsku teren o powierzchni 50 ha, w sąsiedztwie Stoczni Cesarskiej i linii kolejowej. Nierówny i bagnisty teren wymagał niwelacji, podwyższenia i umocnienia[1]. W 1890 r. Schichau przystąpił do budowy zakładu, która szła sprawnie. W pierwszym etapie wybudowano dwie pochylnie i basen wyposażeniowy, później zakład się rozwinął. Stocznia kooperowała z zakładem elbląskim. Już w 1891 wyposażono w stoczni kadłub torpedowca „Pelican” dla Austro-Węgier, zbudowany w Elblągu[1].
Stocznia w Gdańsku oficjalnie rozpoczęła działalność w styczniu 1892. Pierwszym okrętem zbudowanym w niej od początku była korweta „Gefion” dla marynarki Niemiec, zwodowana w obecności cesarza Wilhelma II 31 maja 1893[1].
Stocznia szybko zyskała liczne zamówienia Marynarki Cesarskiej na okręty oraz armatorów prywatnych na duże statki handlowe. Od 1903 budowano też na eksport – głównie dla Rosji i państw skandynawskich. Na jej korzyść działała tania siła robocza na wschodzie ówczesnych Niemiec. W efekcie, przedsiębiorstwo Schichaua stało się na przełomie XIX i XX w. największą niemiecką stocznią prywatną, obok Germaniawerft Kruppa w Kilonii[1].
Jako pierwsze duże okręty zbudowano pancerniki „Kaiser Barbarossa” i „Wettin”. W 1908 wodowano krążownik lekki „Kolberg”, jako pierwszy okręt napędzany turbinami parowymi zbudowanymi przez przedsiębiorstwo Schichaua. W 1915 zwodowano największy okręt tam zbudowany – drednot „Baden” (wyporność 32.200 ton). W 1917 zwodowano kadłub jeszcze większego krążownika liniowego „Graf Spee” (35.300 t), który jednak nie został ukończony.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/Gdansk_Shipyard_-_SS_Columbus_%281913%29.jpg/220px-Gdansk_Shipyard_-_SS_Columbus_%281913%29.jpg)
W 1905 r. na terenie stoczni stanął żuraw pływający Długi Henryk z charakterystycznym, mocno zakrzywionym ramieniem[2]. W styczniu 1914 przy basenie wyposażeniowym stoczni stanął wielki, charakterystyczny dźwig, zwany młotowym, o wysokości 60 metrów i nośności 250 ton. Umożliwiał on przenoszenie na budowany statek dużych elementów i stał się charakterystycznym elementem panoramy miasta. Po zakończeniu działań wojennych na terenie Gdańska, w marcu 1945, dźwig został pocięty przez Rosjan i wywieziony do nieznanego miejsca[3].
Po I wojnie światowej stocznia znalazła się na terenie Wolnego Miasta Gdańska, co pociągnęło zerwanie ścisłych więzi z zakładem w Elblągu. Zakaz budowy okrętów w Gdańsku oraz upadek rynku rosyjskiego źle wpłynęły na sytuację stoczni, lecz przetrwała ona, budując statki handlowe[1]. W 1922 r. ukończono dla Wielkiej Brytanii statek pasażerski „Columbus”, wodowany jeszcze w 1913, będący największym statkiem zbudowanym w Gdańsku (33 526 BRT, służył następnie jako Homeric)[4]. Drugi statek bliźniaczy, zwodowany w 1922, także pod nazwą Columbus, był przez kilka lat największym statkiem niemieckim[1].
Pod koniec lat 20. produkcja zaczęła wzrastać. Z powodu niewykorzystanych jednak w pełni mocy, stocznia zajmowała się też remontami. Z powodu zakazu budowy okrętów, budowała jedynie pod koniec lat 30. jednostki pomocnicze dla niemieckiej marynarki (Kriegsmarine), m.in. okręty zaopatrzeniowe.
Po wybuchu II wojny światowej i wcieleniu Gdańska do Niemiec w 1939, stocznia stała się jednym z głównych ośrodków produkcji okrętów podwodnych. Do czasu zdobycia miasta przez armię radziecką w stoczni zbudowano 64 U-Booty typu VII i 30 typu XXI (licząc te, które zostały wcielone do Kriegsmarine).
Prawdopodobnie stocznia przetrwała wojnę w dobrym stanie, ale potem jej wyposażenie zostało w całości wywiezione do ZSRR[5].
Po II wojnie światowej Gdańsk został włączony do Polski, jednak dawna stocznia Schichaua została oficjalnie przekazana Polsce przez ZSRR (bez wyposażenia) dopiero 26 lipca 1945[6]. Została przejęta przez państwo i połączona z sąsiadującą dawną państwową Stocznią Cesarską w Stocznię Gdańską. Obecna brama nr 3 Stoczni Gdańskiej jest dawną główną bramą Stoczni Schichaua, a tzw. basen Konopnickiej jest pierwszym basenem wyposażeniowym stoczni Schichaua.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/07/Muravyov-Amursky_at_the_Schichau-Werke%2C_Gda%C5%84sk%2C_Poland_-_19140329.jpg/220px-Muravyov-Amursky_at_the_Schichau-Werke%2C_Gda%C5%84sk%2C_Poland_-_19140329.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/Gda%C5%84sk_Schichau-Kolonie.jpg/220px-Gda%C5%84sk_Schichau-Kolonie.jpg)
Okręty zbudowane w stoczni Schichaua (wybór)
Z tym tematem związana jest kategoria: Okręty zbudowane w F. Schichau GmbH.
- SMS Oldenburg(inne języki) zwodowany 1910, wyporność 24700 ton, 12 dział 305 mm
- SMS König Albert(inne języki) zwodowany 1912, wyporność 27000 ton, 10 dział 305 mm
- SMS Baden zwodowany 1915, wyporność 32200 ton, 8 dział 380 mm
- SMS Lützow zwodowany 1913, wyporność 31500 t, 8 dział 305 mm
- SMS Graf Spee zwodowany 1917, ale nieukończony, wyporność 35300 t, 8 dział 350 mm
- SMS Kaiser Barbarossa zwodowany 1900, wyporność 11785 t, 4 działa 240 mm, 18 dział 150 mm
- SMS „Wettin”(inne języki) zwodowany 1901, wyporność 12798 t,4 działa 240 mm, 18 dział 150 mm
- SMS Elsass(inne języki) (typu Braunschweig) zwodowany 1903, wyporność 14394 t, 4 działa 280 mm, 14 dział 170 mm
- SMS Lothringen(inne języki) (typu Braunschweig) zwodowany 1904, wyporność 14394 t, 4 działa 280 mm, 14 dział 170 mm
- SMS Schlesien zwodowany 1906, wyporność 14218 t, 4 działa 280 mm, 14 dział 170 mm
- SMS Gefion(inne języki) zwodowany 1893
- Nowik – zwodowany 1900, wyporność 3080 t, 6 dział 120 mm (dla Rosji)
- SMS Kolberg(inne języki) zwodowany 1908, wyporność 4915 t, 12 dział 105 mm
- SMS „Pillau”(inne języki) zwodowany 1914, wyporność 5252 t, 8 dział 150 mm
- SMS Elbing(inne języki) zwodowany 1914, wyporność 5252 t, 8 dział 150 mm
- typu VIIC: U-431(inne języki), U-432(inne języki), U-433(inne języki), U-434(inne języki), U-435(inne języki), U-436(inne języki), U-437(inne języki), U-438(inne języki), U-439, U-440(inne języki), U-441, U-442(inne języki), U-443(inne języki), U-444(inne języki), U-445(inne języki), U-446(inne języki), U-447(inne języki), U-448(inne języki), U-449(inne języki), U-450(inne języki), U-731(inne języki), U-732(inne języki), U-733(inne języki), U-734(inne języki), U-735(inne języki), U-736(inne języki), U-737(inne języki), U-738(inne języki), U-739, U-740(inne języki), U-741(inne języki), U-742(inne języki), U-743(inne języki), U-744(inne języki), U-745(inne języki), U-746(inne języki), U-747(inne języki), U-748(inne języki), U-749(inne języki), U-750(inne języki), U-825, U-826, U-1191(inne języki), U-1192(inne języki), U-1193(inne języki), U-1194, U-1195(inne języki), U-1196(inne języki), U-1197(inne języki), U-1198, U-1199(inne języki), U-1200(inne języki), U-1201(inne języki), U-1202(inne języki), U-1203, U-1204(inne języki), U-1205(inne języki), U-1206, U-1207(inne języki), U-1208(inne języki), U-1209(inne języki), U-1210(inne języki)
- typu VIIC/41: U-827(inne języki), U-828(inne języki)
- typu XXI: U-3501, U-3502(inne języki), U-3503(inne języki), U-3504(inne języki), U-3505(inne języki), U-3506(inne języki), U-3507(inne języki), U-3508(inne języki), U-3509(inne języki), U-3510(inne języki), U-3511(inne języki), U-3512(inne języki), U-3513(inne języki), U-3514, U-3515, U-3516, U-3517, U-3518, U-3519, U-3520, U-3521, U-3522, U-3523, U-3524, U-3525, U-3526(inne języki), U-3527(inne języki), U-3528(inne języki), U-3529(inne języki), U-3530(inne języki)
Przypisy
- ↑ a b c d e f A. Nitka, Przedsiębiorstwo...
- ↑ Dziadek i Długi Henryk. Utracone symbole gdańskiej stoczni. Trójmiasto.pl. [dostęp 2020-07-07]. (pol.).
- ↑ Wielki dźwig stoczni Schichaua-Galeria Osobliwości-Muzeum Akademii Rzygaczy. [dostęp 2016-08-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-08-05)].
- ↑ Według Donald Tusk Był sobie Gdańsk tom 2, Fundacja „Dar Gdańska”, Gdańsk 1997, s. 65 „Columbus” posiadał wyporność 31 871 BRT.
- ↑ Gdańsk: U-booty wasze, stocznia – nasza [online], www.dziennikbaltycki.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
- ↑ Stocznia Schichaua w Gdańsku-Katedra Stoczniologii-Wydział Morski. [dostęp 2012-09-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-09-11)].
Bibliografia
- Andrzej Nitka: Przedsiębiorstwo stoczniowe F. Schichau. Elbląg-Piława-Gdańsk-Ryga-Królewiec. Zarys dziejów 1837-1945 w: Morze, Statki i Okręty nr 6/2007
Linki zewnętrzne
![]() | Zobacz multimedia związane z tematem: Ferdinand Schichau i jego przedsiębiorstwa |
- Historia Stoczni Schichaua. rzygacz.webd.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-03-17)].
- Zdjęcia i mapka stoczni Schichaua. rzygacz.webd.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-08-05)].
- Powstanie stoczni
- VIAF: 108146936774913782222