SMS Árpád
![]() „Árpád” | |
Klasa | pancernik (przeddrednot) |
---|---|
Typ | Habsburg |
Historia | |
Stocznia | Stabilimento Tecnico Triestino(inne języki), Triest |
Położenie stępki | 10 czerwca 1899 |
Wodowanie | 11 września 1901 |
![]() | |
Wejście do służby | 15 czerwca 1903 |
Los okrętu | złomowany w 1921 |
Dane taktyczno-techniczne | |
Wyporność | 8364 t (standardowa) |
Długość | 114,6 m |
Szerokość | 19,86 m |
Zanurzenie | 7,46 m |
Napęd | |
dwie czterocylindrowe maszyny parowe potrójnego rozprężania, 16 kotłów parowych Belleville, 2 śruby 14307 KM | |
Prędkość | 19,65 węzła (36,39 km/h) |
Zasięg | 6670 km (3600 Mm) przy prędkości 10 węzłów |
Uzbrojenie | |
3 × działo Krupp C97 kal. 240 mm L/40 12 × działo Krupp C96 kal. 150 mm L/40 10 × działo Škoda kal. 66 mm L/45 6 × działo Škoda kal. 47 mm L/44 2 × działo Škoda kal. 47 mm L/33 4 × karabin maszynowy kal. 8 mm | |
Wyrzutnie torpedowe | 2 × 450 mm |
Opancerzenie | |
Burty: 180-220 mm Pokład: 40 mm Wieże artyleryjskie: 210–280 mm Kazamaty: 88–137 mm Wieże dowodzenia: 150–200 mm (przednia), 50–100 mm (tylna) | |
Załoga | 638 |
SMS Árpád – pancernik generacji przeddrednotów zbudowany dla Austro-Węgierskiej Marynarki Wojennej na początku XX wieku. Został zwodowany 11 września 1901 roku jako drugi okręt typu Habsburg[1]. „Árpád”, razem ze swoimi siostrzanymi okrętami, brał udział w ostrzale Ankony w czasie I wojny światowej. Ze względu na niedobór węgla, okręt został wycofany ze służby niedługo po bombardowaniu Ankony i przez resztę wojny służył jako okręt obrony wybrzeża, a następnie szkolny. Złomowany po wojnie.
Budowa i konstrukcja
Główny artykuł: Pancerniki typu Habsburg.
SMS[a] „Árpád” był drugim pancernikiem typu Habsburg. Stępkę pod okręt położono 10 czerwca 1899 roku w stoczni Stabilimento Tecnico Triestino(inne języki) w Trieście. Po ponad dwóch latach budowy okręt został zwodowany 11 września 1901 roku. Po zakończeniu prac wykończeniowych, 15 czerwca 1903 roku „Árpád” został wprowadzony do służby w austro-węgierskiej marynarce wojennej[2]. Koszt budowy okrętu wynosił równowartość ówczesnych 480 tys. funtów[3].
![Patrz opis](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/Habsburg_class_linedrawing2.jpg/220px-Habsburg_class_linedrawing2.jpg)
Jak wszystkie okręty z jego typu, „Árpád” miał 113,1 m długości na linii wody oraz 114,55 m długości całkowitej[4]. Szerokość wynosiła 19,86 m, a zanurzenie 7,46 m[5][6]. Wysokość wolnej burty wynosiła ok. 5,80 m na dziobie i około 5,50 m na rufie. Okręt miał wyporność 8364 ton. Załoga składała się z 638 oficerów i marynarzy[5].
Układ napędowy okrętu składał się z dwóch czterocylindrowych maszyn parowych potrójnego rozprężania poruszających dwa wały śrubowe. Były one zasilane w parę przez 16 kotłów parowych Belleville. Moc maszyn „Árpáda” wynosiła 14307 KM, co pozwalało mu osiągać prędkość maksymalną 19,65 węzła[4][7].
Kadłub okrętu został zbudowany z podłużnic i poprzecznych wręg, a zewnętrzne płyty kadłuba były do nich przynitowane. Kadłub posiadał dno podwójne, które przebiegało przez 63% jego długości. Seria wodoszczelnych grodzi przebiegała od stępki do pokładu działowego; na okręcie było 174 przedziałów wodoszczelnych[8]. Wysokość metacentryczna okrętu wynosiła pomiędzy 0,82 m a 1,02 m. Po obu stronach kadłuba zamontowano stępki przechyłowe w celu zmniejszenia kołysania okrętu[9]. Płaski pokład główny był pokryty drewnem, a górne pokłady były pokryte linoleum lub wykładziną[10].
Uzbrojenie główne pancernika składało się z trzech dział kal. 240 mm o długości lufy 40 kalibrów (L/40) zamontowanych w jednej podwójnej wieży artyleryjskiej na dziobie okrętu i jednej pojedynczej wieży na rufie. Działa typu C 97 zostały wyprodukowane przez firmę Krupp w Niemczech[4][6]. Szybkostrzelność dział wynosiła ok. dwóch strzałów na minutę przy użyciu pocisków przeciwpancernych o masie 229 kg. Artylerię średniego kalibru stanowiło dwanaście dział Kruppa C96 L/40 kal. 150 mm w kazamatach[4][6]. Dodatkowo okręt posiadał 10 dział kal. 66 mm L/45, 6 szybkostrzelnych dział kal. 47 mm L/44 i dwa szybkostrzelne działa kal. 47 mm L/33 jako obrona przed kutrami torpedowymi. Wszystkie te działa były zamontowane pojedynczo, na górnych pokładach i nadbudówce, lub w kazamatach na dziobie i rufie[4][b]. Na marsach, na obu masztach, okręty miały po dwa (czyli łącznie cztery) karabiny maszynowe kal. 8 mm[11]. Okręty typu Habsburg były chronione pancerzem z utwardzonej stali niklowej(inne języki). Główny pas opancerzenia w centralnej części okrętu, gdzie zlokalizowane były magazyny amunicji, maszynownie oraz inne krytyczne miejsca, miał grubość 220 mm. Na końcu sekcji centralnej pancerz zmniejszał grubość do 180 mm[4][7].
Służba
Czas pokoju
Na stanowisko dowódcy okrętu został wyznaczony Linienschiffskapitän (komandor) Guido Couarde (1853–1924), dotychczasowy adiutant komendanta Marynarki i szefa Sekcji Marynarki w c. i k. Ministerstwie Wojny[12]. Od 23 maja 1903 służbę na okręcie pełnił chorąży okrętu liniowego Jerzy Zwierkowski[13].
„Habsburg” i „Árpád” wzięły udział w swoich pierwszych manewrach floty w połowie 1903 roku. „Babenberg” był gotowy do aktywnej służby przed latem następnego roku i on również wziął udział w ćwiczeniach. Podczas manewrów trzy okręty typu Habsburg zaangażowały trzy pancerniki obrony wybrzeża typu Monarch w symulowaną bitwę[14]. Pancerniki typu Habsburg utworzyły I Dywizjon Pancerników, aktywny w regionie śródziemnomorskim[15]. W 1904 roku „Árpád” i „Habsburg” przeprowadziły rejs treningowy razem z pancernikami obrony wybrzeża typu Monarch[14]. Wraz z wprowadzeniem do służby nowego typu pancerników – Erzherzog Karl – pancerniki typu Habsburg zostały przeniesione do II Dywizjonu, a pancerniki typu Monarch do III Dywizjonu[14].
W roku 1911 jeden z pokładów nadbudówki „Árpáda” został usunięty w celu zmniejszenia wagi[1]. Rok wcześniej takiej samej modernizacji poddany został jego siostrzany okręt „Habsburg”[16]. Po przejściu renowacji oba okręty zostały przemianowane na okręty obrony wybrzeża[17] .
I wojna światowa
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/56/SMS_Arpad%2C_HGM%2C_2017-03-08.jpg/240px-SMS_Arpad%2C_HGM%2C_2017-03-08.jpg)
Na początku I wojny „Árpád” razem ze swoimi siostrzanymi okrętami został przeniesiony do IV Dywizjonu Pancerników, z powodu wprowadzenia do służby nowego typu pancerników – Tegetthoff. Mniej więcej w tym samym czasie trzy pancerniki oraz reszta austro-węgierskiej floty zostały zmobilizowane w celu osłony ucieczki SMS „Goeben” i SMS „Breslau”, od 28 lipca do 10 sierpnia 1914 roku. Te dwa niemieckie okręty stacjonowały na Morzu Śródziemnym i próbowały wyrwać się z Mesyny, która była blokowana przez brytyjskie okręty. Po tym jak niemieckim okrętom udało się zmylić pogoń i przedostać do Turcji, flota została odwołana. W tym czasie austro-węgierskie okręty były mniej więcej na wysokości Brindisi w południowo-wschodnich Włoszech[18]. Kiedy Włochy dołączyły do wojny po stronie Francji i Anglii, austro-węgierska marynarka ostrzelała kilka włoskich miast portowych wzdłuż wybrzeża Adriatyku. „Árpád” wziął udział w ostrzale Ankony 23 maja 1915 roku[5].
Po bombardowaniu Ankony, „Árpád” i jego siostrzane okręty powróciły do portu w Puli. Ze względu na niedostatek węgla, okręty pozostały tam do końca wojny[17] . Później „Árpád” został przemianowany na okręt obrony wybrzeża[1][19] . 18 grudnia 1917 roku admirał Maximilian Njegovan zarekomendował wycofanie przestarzałych wówczas pancerników typu Habsburg w celu zasilenia ich personelem załóg okrętów podwodnych i sił lotniczych, co zostało zaaprobowane przez cesarza Karola I 28 grudnia 1917 roku[20]. W roku 1918 pancernik został ponownie wprowadzony do służby jako okręt treningowy dla Austriackiej Akademii Morskiej[19] . Po wojnie „Árpád” razem ze swoimi siostrzanymi okrętami został przekazany Wielkiej Brytanii jako pryz, a następnie sprzedany do Włoch i zezłomowany w 1921 roku[1].
Uwagi
Przypisy
- ↑ a b c d Sieche 1985 ↓, s. 330.
- ↑ Sieche 1985 ↓, s. 333.
- ↑ C. N. Robinson, John Leyland: Lists of Ships. W: Naval Annual. T.A. Brassey (red.). Portsmouth: J. Griffin and Co., 1902, s. 205.
- ↑ a b c d e f Gardiner, Chesneau i Kolesnik 1979 ↓, s. 272.
- ↑ a b c Hore 2006 ↓, s. 91.
- ↑ a b c Noppen 2012 ↓, s. 10.
- ↑ a b Noppen 2012 ↓, s. 13.
- ↑ Phelps 1901 ↓, s. 25.
- ↑ Phelps 1901 ↓, s. 26.
- ↑ Phelps 1901 ↓, s. 27.
- ↑ Rangliste II 1903 ↓, s. 10, 166.
- ↑ Rangliste II 1903 ↓, s. 167.
- ↑ a b c Sondhaus 1994 ↓, s. 158.
- ↑ Sundries 1904 ↓, s. 437.
- ↑ Greger 1976 ↓, s. 21.
- ↑ a b Cityofart.net 2010 ↓.
- ↑ Halpern 1995 ↓, s. 54.
- ↑ a b Lakatos 2010 ↓.
- ↑ Paul G. Halpern: The Naval War in the Mediterranean: 1914–1918. Routledge, 2015. ISBN 1-317-39185-3.
Bibliografia
- Rang- und Eintheilungs-Liste der k. u. k. Kriegs-Marine. Richtig gestellt bis 12. Juni 1903. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, 1903. (niem.).
- Sundries: IV. „The United Service Magazine”. 150 (July), s. 437, 1904. London: William Clowes & Sons. (ang.).
- Robert Gardiner, Roger Chesneau, Eugene M. Kolesnik: Conway's All the World’s Fighting Ships: 1860–1905. London: Conway Maritime Press, 1979. ISBN 978-0-85177-133-5. (ang.).
- René Greger: Austro-Hungarian warships of World War I. Londyn: Ian Allan, 1976. ISBN 978-0-7110-0623-2. OCLC 2440180. (ang.).
- Paul G. Halpern: A Naval History of World War I. Annapolis: Naval Institute Press, 1995. ISBN 978-1-55750-352-7. OCLC 57447525. (ang.).
- Peter Hore: The Ironclads. London: Southwater Publishing, 2006. ISBN 978-1-84476-299-6. (ang.).
- Notes on ships and torpedo boats, Section 2. W: Harry Phelps: Notes on the Year’s Naval Progress, Issue 20. Office of Naval Intelligence, Government Printing Office, 1901. (ang.).
- Naval Institute Proceedings. T. 27. Annapolis: United States Naval Institute, 1901. (ang.).
- Austria-Hungary. W: Erwin Sieche: Conway's All the World’s Fighting Ships: 1906–1921. Annapolis: Naval Institute Press, 1985. ISBN 978-0-87021-907-8. (ang.).
- Lawrence Sondhaus: The Naval Policy of Austria-Hungary, 1867–1918. West Lafayette, IN: Purdue University Press, 1994. ISBN 978-1-55753-034-9. OCLC 28112077. (ang.).
- Spencer E. Tucker: The Encyclopedia of World War I. ABC-CLIO, 2005. ISBN 978-1-85109-420-2. (ang.).
- Ryan Noppen: Austro-Hungarian Battleships 1914–1918. T. 193. Botley, Oxford, UK: Osprey Publishing, 2012, seria: New Vanguard. ISBN 978-1-84908-688-2. OCLC 769990390. (ang.).
- The Habsburg Class (1900/1904). [w:] Austria's Habsburg Class Battleships (1902) [on-line]. CityOfArt.net. [dostęp 2010-05-09]. (ang.).
- Alex Lakatos: Habsburg Class. [w:] Habsburg Class Battleships-Austria Hungary [on-line]. battleships-cruisers.co.uk. [dostęp 2010-05-09]. (ang.).