Przegorzan kulisty
![]() Morfologia | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | astropodobne | ||
Rząd | astrowce | ||
Rodzina | astrowate | ||
Podrodzina | Carduoideae | ||
Rodzaj | przegorzan | ||
Gatunek | przegorzan kulisty | ||
Nazwa systematyczna | |||
Echinops sphaerocephalus L. Sp. pl. 2:814. 1753[3] | |||
Synonimy | |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Glandular_globe-thistle_%2850332646458%29.jpg/240px-Glandular_globe-thistle_%2850332646458%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Korina_2016-09-01_Echinops_sphaerocephalus_3.jpg/240px-Korina_2016-09-01_Echinops_sphaerocephalus_3.jpg)
Przegorzan kulisty, przegorzan lepki (Echinops sphaerocephalus L.) – gatunek rośliny z rodziny astrowatych. Rodzimy obszar występowania obejmuje obszary Azji Zachodniej o klimacie umiarkowanym, oraz wschodnią, południowo-wschodnią i środkową Europę. Jako gatunek zawleczony lub introdukowany rozprzestrzenił się także w innych rejonach Europy, w Australii i Ameryce Północnej. Jest też uprawiany w wielu krajach świata[5]. Status gatunku we florze Polski: kenofit. Jest obecnie rośliną średnio pospolitą, występującą na niżu na większej części kraju[6].
Morfologia
- Łodyga
- Wzniesiona, dorastająca do 2 m wysokości. Gruba, pokryta białawym kutnerem i gruczołowato owłosiona.
- Liście
- Ulistnienie skretoległe. Liście pierzastodzielne, o trójkątnie lancetowatych, lub trójkątnych odcinkach. Są wybitnie kolczaste, pod spodem pokryte białymi włoskami. Z górnej strony liście są zielone, na spodniej stronie pokryte wełnistym, białym kutnerem.
- Kwiaty
- Rurkowate, zebrane w kulistą główkę, podpartą podsadką. Główka złożona jest z licznych jednokwiatowych koszyczków. Każdy z tych koszyczków ma długość ok. 2 cm i otoczony jest szczecinkami dwukrotnie krótszymi od łusek okrywy. Zewnętrzne listki okrywy prawie do nasady podzielone są na szczecinki i ogruczolone na wierzchołkach. Korona kwiatu biała, o 5 języczkowatych ząbkach. Wszystkie kwiaty są rurkowate. Ciemnoniebieskie pylniki zrośnięte w rurkę.
- Owoc
- Niełupka o długości 8-12 mm.
Biologia i ekologia
Bylina pochodzenia stepowego. Hemikryptofit. W Polsce roślina ruderalna. Występuje na obrzeżach zarośli, murawach kserotermicznych i na rumowiskach[6]. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla SubAll. Onopordenion i Ass. Onopordetum-acanthii[7]. Kwitnie od lipca do sierpnia, jest owadopylny. Jest lekko trujący.
Zastosowanie
- Roślina miododajna. Bywa czasami uprawiany w tym celu (wydajność ok. 450 kg bardzo dobrego miodu z hektara)[8]. Zakwita w drugim roku uprawy.
- Roślina lecznicza. Owoce zawierają echinopsynę stosowaną dla zwiększenia pobudliwości rdzenia kręgowego i ciśnienia krwi oraz ogólnie wzmacniająco, w dużych dawkach powoduje drgawki[9].
Udział w kulturze
M. Zohary, jeden z badaczy roślin biblijnych uważa, że o ten gatunek rośliny („ciernie i osty pustyni") chodzi w wersecie Księgi Sędziów (8,7): ...Kiedy Pan wyda w rękę moją Zebacha i Salmunnę, wówczas wymłócę ciała wasze cierniami pustyni i ostami” oraz w wersecie: „wziąwszy ciernie pustyni i osty, ukarał nimi mieszkańców Sukkot” (8,16)[10].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-15] (ang.).
- ↑ The International Plant Names Index. [dostęp 2014-12-03].
- ↑ The Plant List. [dostęp 2014-11-20].
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2014-12-02].
- ↑ a b Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ 2Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ POŻYTKI.PL – O pszczołach, miodzie i roślinach miododajnych – artykuły. [dostęp 2007-01-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-09-27)].
- ↑ Czikow P., Łaptiew J., ,,Rośliny lecznicze i bogate w witaminy", Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1988
- ↑ Zofia Włodarczyk: Rośliny biblijne. Leksykon. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2011. ISBN 978-83-89648-98-3.
Linki zewnętrzne
- Pożytek pyłkowy przegorzanów. miesiecznik-pszczelarstwo.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-02-24)].
- Catalana: 0167213
- BioLib: 41594
- EoL: 467552
- EUNIS: 152586
- Flora of China: 200023870
- Flora of North America: 200023870
- FloraWeb: 2062
- GBIF: 5392883
- identyfikator iNaturalist: 76762
- IPNI: 202677-1
- ITIS: 37290
- NCBI: 92910
- Plant Finder: 277425
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): gcc-33610
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:202677-1
- Tela Botanica: 75103
- identyfikator Tropicos: 2710012
- USDA PLANTS: ECSP
- CoL: 38K8R