Phimodera lapponica
Phimodera lapponica | |||
(Zetterstedt, 1828) | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||
Typ | stawonogi | ||
Gromada | owady | ||
Rząd | pluskwiaki | ||
Podrząd | |||
Nadrodzina | |||
Rodzina | żółwinkowate | ||
Podrodzina | Odontotarsinae | ||
Plemię | Phimoderini | ||
Rodzaj | kalniszka | ||
Gatunek | Phimodera lapponica | ||
Synonimy | |||
|
Phimodera lapponica – gatunek pluskwiaka z podrzędu różnoskrzydłych i rodziny żółwinkowatych. Zamieszkuje północną i środkową część Europy oraz Syberię.
Taksonomia
Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1828 roku przez Johana Wilhelma Zetterstedta pod nazwą Tetyra lapponica. Jako lokalizację typową wskazano Juckasjärvi w szwedzkiej Laponii[1][2].
Morfologia
Pluskwiak o krótkim i stosunkowo szerokim ciele długości od 7 do 9 mm. Ubarwienie ma zmienne; zwykle jest niemal jednolicie szare do czarnego, często z odcieniem czerwonawym, ale niepunktowane części ciała bywają rozjaśnione żółtobiało lub kremowo. W przeciwieństwie do innych środkowoeuropejskich kalniszek nie występuje jednak u niego wyraźny jasno-ciemny rysunek. Oskórek pokryty jest gęstym punktowaniem oraz słabo zaznaczonym, krótkim, szarym owłosieniem. Głowa ma obrys czworokątny z silnie wystającymi ku bokom, umieszczonymi na szypułkach, małymi oczami złożonymi. Szerokość oka złożonego jest mniejsza niż odległość między nim a przyoczkiem oraz od 6 do 7 razy mniejsza niż odległość między nim a drugim okiem złożonym. Policzki zwykle są krótsze od nadustka, który to wyraźnie wznosi się ponad ich poziom. Przedplecze ma brzegi tylno-boczne bardzo słabo, niemal niewidocznie wcięte, a czasem nawet prost lub słabo wypukłe. Brak jest w zagłowowej części przedplecza wyraźnego kołnierza. Tarczka zakrywa niemal cały odwłok i ma u nasady parę wgłębień o większych niż u innych kalniszek rozmiarach. Listewki brzeżne odwłoka mają w tylno-bocznych narożach segmentów małe i niemal od góry niewidoczne guzki[3][4].
Ekologia i występowanie
Owad borealno-górski, zamieszkujący stanowiska suche. Pędzi skryty tryb życia. Bytuje pod płatami mącznicy lekarskiej i chrobotka reniferowego[3][4]. Żeruje na korzeniach i opadłych na glebę nasionach. Osobniki aktywne spotyka się od połowy maja do sierpnia lub września[3].
Gatunek palearktyczny, znany ze Szwajcarii, Norwegii, Szwecji, Finlandii, Polski, północy europejskiej części Rosji[5][6] i wschodniej części Syberii[6]. W Polsce znany jest z pojedynczego, reliktowego stanowiska na Równinie Biłgorajskiej[3][4]. Jako jedyny żółwinkowaty umieszczony został na „Czerwonej liście zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce”. Otrzymał tam status gatunku najmniejszej troski[7]. W Szwajcarii również znany jest z pojedynczego stanowiska w Alpach, w kantonie Valais, gdzie odnaleziono go dopiero w XXI wieku[8].
Przypisy
- ↑ J.W. Zetterstedt: Fauna Insectorum Lapponica 1. Hammone: Schulz, 1828, s. 460.
- ↑ O.M. Reuter. Bemerkungen über einige Phimodera-Arten. „Öfversigt af Finska Vetenskaps-Societetens Förhandlingar”. 46 (17), s. 1-15, 1904.
- ↑ a b c d Jerzy A. Lis, Barbara Lis, Dariusz J. Ziaja: Heteroptera Poloniae 2: Pentatomoidea 1: Acanthosmatidae, Cydnidae, Plataspidae, Scutelleridae, Thyreocoridae. Bytom: Zakład Poligraficzno-Wydawniczy "Plik", 2012.
- ↑ a b c Jerzy Adrian Lis, Barbara Lis: Klucze do oznaczania owadów Polski. T. XVIII: Pluskwiaki różnoskrzydłe - Heteroptera. Cz. zeszyt 13: Puklicowate – Acanthosomatidae, żółwinkowate – Scutelleridae. Toruń: Oficyna Wydawnicza Turpress, Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1998.
- ↑ Phimodera lapponica (Zetterstedt, 1828). [w:] Fauna Europaea [on-line]. [dostęp 2022-07-08].
- ↑ a b Berend Aukema (red.): Phimodera lapponica (Zetterstedt, 1828). [w:] Catalogue of Palearctic Heteroptera [on-line]. Naturalis Biodiversity Center. [dostęp 2022-07-08].
- ↑ Jowita Drohojowska, Jacek Gorczyca, Piotr Węgierek, Wacław Wojciechowski, Jacek Szwedo: Hemiptera. Pluskwiaki. W: Czerwona lista zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce. Zbigniew Głowaciński, Małgorzata Makomaska-Juchiewicz, Grażyna Połczyńska-Konior (red.). Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk (PAN), 2002, s. 111-114. ISBN 83-901236-8-1.
- ↑ Ralf Peter Heckmann. Eurygaster dilaticollis (Dohrn) und Phimodera lapponica (Zetterstedt): Erstnachweis und weitere Funde für Mitteleuropa (Heteroptera: Scutelleridae). „Mitteilungen Der Schweizerischen Entomologischen Gesellschaft/Bulletin De La Societe Entomologique Suisse”. 82, s. 217–231, 2009.
- EUNIS: 247174
- GBIF: 4486026
- identyfikator iNaturalist: 1005845
- NCBI: 2882619