Morwowate
![]() Figowiec sprężysty | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | morwowate | ||
Nazwa systematyczna | |||
Moraceae Gaudich. in C.B. Trinius, Gen. Pl.: 13. 1835[3] | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/01/Broussonetia_papyrifera_fruits.jpg/220px-Broussonetia_papyrifera_fruits.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Black_Mulberry_Female_Flowers.jpg/220px-Black_Mulberry_Female_Flowers.jpg)
Morwowate (Moraceae Link) – rodzina roślin z rzędu różowców (Rosales). Obejmuje 37 rodzajów z 1137 gatunkami[2]. Są one spotykane na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy, ale brak ich w północnej części Ameryki Północnej i Eurazji, na obszarach pustynnych i w Nowej Zelandii[4]. Większość gatunków rośnie w strefie międzyzwrotnikowej, nieliczne w strefach umiarkowanych[5]. Zaliczane tu rośliny zawierają zwykle sok mleczny[4]. Są wiatropylne lub owadopylne (figowiec)[6].
Do rodziny należą ważne drzewa owocowe: brosimum Brosimum, chlebowiec Artocarpus, figowiec Ficus, morwa Morus, Treculia. Roślinami kauczukodajnymi są figowiec i Castilla, włóknodajnymi, w tym wykorzystywanymi do wyrobu papieru są: brusonecja Broussonetia, figowiec i Poulsenia. Żółtnica Maclura wykorzystywana jest do barwienia i sadzona jako ozdobna, podobnie jako ozdobne uprawiane są figowce i brusonecja. Liczne gatunki dostarczają drewna, zwłaszcza z rodzajów: brosimum, chlebowiec, figowiec, żółtlica, Milicia i Streblus[5]. Liście morwy stanowią pożywienie dla jedwabnika morwowego[7].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/52/Maclura_tricuspidata_fruits.jpg/220px-Maclura_tricuspidata_fruits.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9c/Grappe_de_figues.jpg/220px-Grappe_de_figues.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1d/Ficus_racemosa_8756.jpg/220px-Ficus_racemosa_8756.jpg)
- Pokrój
- Drzewa, krzewy i liany, rzadziej rośliny zielne, często z nierozgałęzionymi włoskami gruczołowatymi i niemal zawsze z sokiem mlecznym (zanika u Fatoua)[4][6], tworzonym w rurkach mlecznych w miękiszu łodyg i zwykle też liści[8]. Rośliny zielne tu należące są sukulentami lub bulwiastymi geofitami[8].
- Liście
- Zwykle skrętoległe, rzadziej naprzeciwległe lub w okółkach. Pojedyncze, rzadziej dłoniasto lub pierzasto złożone. Wsparte przylistkami, które czasem bywają jednak mocno zredukowane (np. u Dorstenia)[6]. Blaszki są całobrzegie, ząbkowane do mniej lub głębiej klapowanych. Użyłkowanie pierzaste, dłoniaste lub z trzema głównymi żyłkami[4]. Ściany komórkowe często wysycone węglanem wapnia lub krzemionką[8][5], nierzadko obecne są cystolity[5].
- Kwiaty
- Rozdzielnopłciowe, drobne, zebrane w gęste kwiatostany wyrastające w kątach liści (rośliny są jednopienne lub dwupienne)[5]. Oś kwiatostanu często rozrasta się, tworząc główkę lub obrastając kwiaty (u figowców) – tworząc kwiatostan zwany sykonium[5], czasem ma kształt stożkowaty lub spłaszczonej tarczki (np. u Castilla i Dorstenia)[7]. Rzadko kwiaty wyrastają pojedynczo. Okwiat zwykle tworzony jest przez zrośnięte u dołu 4 lub 5 działek, czasem jest ich więcej – do 10 i tworzą dwa okółki. Płatków korony brak. W kwiatach męskich zazwyczaj są cztery pręciki (rzadziej inna liczba od 1 do 6). Nitki pręcików są wolne lub zrośnięte, proste lub zgięte. Poza tym często obecna jest zredukowana zalążnia. W kwiatach żeńskich prątniczków brak[4]. Zalążnia jest jedno-, rzadko dwukomorowa[8], górna lub dolna, zwieńczona jedną lub dwiema szyjkami słupka i znamionami[4].
- Owoce
- Soczyste, zwykle drobne pestkowce tworzące owocostany[8], rzadko suche niełupki otoczone zmięśniałym okwiatem. Często owoce otaczane są mięśniejącą osią kwiatostanu[5]. Nasiona zawierają prosty lub zgięty zarodek, często z liścieniami nierównej długości[5].
Systematyka
- Pozycja systematyczna
W ujęciu Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016) jest to rodzina siostrzana dla pokrzywowatych Urticaceae, umieszczana w rzędzie różowców Rosales[2]. Wspólnie jeszcze z wiązowatymi i konopiowatymi rośliny te tworzą klad określany mianem 'urticalean'[4], w systemach klasyfikacyjnych wyróżniających liczniejsze rzędy o węższym ujęciu stanowią one rząd pokrzywowców Urticales (np. w systemie Takhtajana z 2009[8] i w systemie Cronquista z 1981)[6].
Istotne zmiany w ujęciu rodziny dotyczyły pozycji plemienia Cecropieae (z cekropką Cecropia), dawniej tu zaliczanego (jako podrodzina Conocephalideae), później wyłączanego w osobną rodzinę drążnikowatych Cecropiaceae[6][8], a w końcu włączonego do pokrzywowatych[2][4].
różowce |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
morwowate |
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Plemię Maclureae Clement & Weiblen
- Maclura Nutt. – żółtnica
Plemię Artocarpeae R. Br., 1818 nom. cons.
- Artocarpus J.R.Forst. & G.Forst. – chlebowiec
- Batocarpus H.Karst.
- Clarisia Ruiz & Pav.
Plemię Moreae Gaudich. (1830), nom. cons.
- Bagassa Aubl.
- Milicia Sim
- Morus L. – morwa
- Sorocea A.St.-Hil.
- Streblus Lour.
- Trophis P.Browne
Plemię Parartocarpeae Zerega & E. M. Gardner
- Hullettia King ex Hook.f.
- Parartocarpus Baill.
Plemię Dorstenieae Dumortier
- Allaeanthus Thwaites
- Bleekrodea Blume
- Bosqueiopsis De Wild. & T.Durand
- Broussonetia L'Her. ex Vent. – brusonecja, papierówka
- Brosimum Sw. – brosimum, mlekowiec
- Dorstenia L.
- Fatoua Gaudich.
- Helianthostylis Baill.
- Malaisia Blanco
- Treculia Decne. ex Trecul
- Trilepisium Thouars
- Trymatococcus Poepp. & Endl.
Plemię Ficeae Dumortier
- Ficus L. – figowiec, fikus
Plemię Castilleae C. C. Berg
- Antiaris Lesch.
- Antiaropsis K.Schum.
- Castilla Cerv.
- Helicostylis Trecul
- Maquira Aubl.
- Mesogyne Engl.
- Naucleopsis Miq.
- Perebea Aubl.
- Poulsenia Eggers
- Pseudolmedia Trecul
- Sparattosyce Bureau
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b c d Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2016-01-19] (ang.).
- ↑ James L. Reveal: Indices Nominum Supragenericorum Plantarum Vascularium – M. Cornell University, University of Maryland. [dostęp 2012-11-06]. (ang.).
- ↑ a b c d e f g h Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 273-274. ISBN 978-1842466346.
- ↑ a b c d e f g h David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 599-600, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- ↑ a b c d e Arthur Cronquist: An integrated system of classification of flowering plants. New York: Columbia University Press, 1981, s. 195. ISBN 0-231-03880-1.
- ↑ a b Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe 1. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 114-116. ISBN 83-7079-778-4.
- ↑ a b c d e f g Armen Takhtajan: Flowering Plants. Springer, 2009, s. 278-279. ISBN 978-1-4020-9608-2.
- ↑ List of Genera in MORACEAE, [w:] Vascular plant families and genera, Kew Gardens & Missouri Botanical Garden [dostęp 2021-08-01] (ang.).
- ↑ List of genera in family Moraceae. Vascular Plant Families and Genera, Kew Gardens. [dostęp 2021-07-29]. (ang.).
- Britannica: plant/Moraceae
- БРЭ: 4212022
- SNL: morbærfamilien
- Catalana: 0124735
- DSDE: morbærfamilien
- EoL: 4450
- Flora of China: 10583
- Flora of North America: 10583
- GBIF: 6640
- identyfikator iNaturalist: 50998
- IPNI: 30000043-2
- ITIS: 19063
- NCBI: 3487
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:30000043-2
- Tela Botanica: 100998
- identyfikator Tropicos: 42000052
- identyfikator taksonu Fossilworks: 53874
- CoL: CXM