Mirtowate
![]() Mirt zwyczajny | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | mirtowce | ||
Rodzina | mirtowate | ||
Nazwa systematyczna | |||
Myrtaceae L. Gen. Pl.: 322. 4 Aug 1789 | |||
|
Mirtowate (Myrtaceae Juss.) – rodzina roślin należąca do rzędu mirtowców. Obejmuje około 140 rodzajów skupiających około 5,8 tysiąca gatunków. Występują na wszystkich kontynentach w strefie tropikalnej – w Ameryce Środkowej i Południowej, w Afryce subsaharyjskiej, w Azji południowej i wschodniej oraz w Australii i na wyspach Pacyfiku. Jeden rodzaj – mirt (Myrtus) rośnie także w basenie Morza Śródziemnego[3]. Największe zróżnicowanie roślin tej rodziny występuje w Australii i Ameryce Południowej. Do cech charakterystycznych tych roślin należą kuliste zbiorniczki z olejkami eterycznymi powstającymi w wyniku rozpuszczania ścian komórek[4].
Szereg roślin z rodziny dostarcza jadalnych owoców, przy czym największe znaczenie mają: gujawa pospolita i truskawkowa, a mniejsze: akka Sellowa, goździkowiec brazylijski i inne gatunki z tego rodzaju, mirt zwyczajny, różne gatunki z rodzaju czapetka, Ugni molinae, Plinia cauliflora. Eukaliptusy to ważne źródło drewna, ale też po rozprzestrzenieniu poza Australią także powód dużych zagrożeń pożarowych (liście słabo się rozkładają, a za sprawą dużej zawartości olejków są łatwopalne). Te bogate w olejki eteryczne rośliny znajdują wiele zastosowań w przemyśle kosmetycznym, perfumeryjnym, spożywczym, aromaterapii i medycynie. Mirt zwyczajny jako roślina poświęcona Afrodycie i Wenus odgrywała istotną rolę w mitologii rzymskiej i greckiej i wciąż jest ważną rośliną symboliczną wykorzystywaną do strojenia bukietów i wianków ślubnych. Liczne gatunki uprawiane są jako ozdobne, zwłaszcza z rodzajów: melaleuka (w tym kuflik), eukaliptus, goździkowiec, metrosideros, mirt, Calothamnus, Chamaleucium, Corymbia, Syncarpia, Verticordia i in.[5]
Morfologia
- Pokrój
- Najczęściej rośliny należące do rodziny to okazałe drzewa i krzewy[3], ale reprezentowane są w niej wszelkie formy wzrostowe[4]. Do rodziny należą najwyższe znane drzewa okrytonasienne – współczesne okazy eukaliptusa królewskiego sięgają 101 m wysokości, a w przeszłości ścinano drzewa o długości do 122 m[5].
- Liście
- Zwykle naprzeciwległe, rzadziej skrętoległe[3], czy nawet okółkowe[5], zwykle bez przylistków, po przełamaniu lub roztarciu aromatyczne z powodu zawartości olejków eterycznych[3]. Liście są pojedyncze i całobrzegie, często dimorficzne – na młodych roślinach odmienne pod względem kształtu i wielkości od liści okazów starszych[5].
- Kwiaty
- Mają zróżnicowaną budowę i rosną w różnego rodzaju kwiatostanach lub pojedynczo. Zwykle kwiaty są obupłciowe i promieniste, z kubeczkowatym dnem kwiatowym otaczającym przynajmniej częściowo zalążnię[5]. Działki kielicha są najczęściej cztery lub jest ich pięć, rzadko trzy, są wolne lub zrośnięte, czasem ich brzeg jest silnie powcinany. Płatki korony w liczbie czterech lub pięciu (rzadko brak ich zupełnie) są wolne lub zrośnięte, czasem odpadają zaraz po rozwinięciu się kwiatu. Częstą cechą jest rozwój wielu okazałych pręcików, które wyrastają w jednym lub wielu okółkach. Ich nitki są wolne lub wyrastają w pęczkach w różnym stopniu połączone ze sobą. Pylniki otwierają się podłużnymi pęknięciami, czasem na szczycie. Koniec łącznika często zakończony jest gruczołkiem lub gruczołkami[5]. Zalążnia jest dolna lub wpół dolna z 2–5 komorami zawierającymi od dwóch do wielu zalążków[3].
- Owoc
- Suchy lub mięsisty, przy czym u przedstawicieli australijskich najczęściej jest to sucha torebka, a u roślin z kontynentów amerykańskich – jagoda[3], rzadko pestkowiec[5].
Systematyka
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Corymbia_ficifolia_Flowers.jpg/220px-Corymbia_ficifolia_Flowers.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Leptospermum_squarrosum.jpg/220px-Leptospermum_squarrosum.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Callistemon_citrinus_3589.jpg/220px-Callistemon_citrinus_3589.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ab/Pohutu2432.jpg/220px-Pohutu2432.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/Goiaba_vermelha.jpg/220px-Goiaba_vermelha.jpg)
- Pozycja według APWeb (aktualizowany system APG IV z 2016)
Rodzina siostrzana dla Vochysiaceae w obrębie rzędu mirtowców (Myrtales)[2].
mirtowce |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- Pozycja w systemie Reveala (1993–1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa różowe (Rosidae Takht.), nadrząd Myrtanae Takht., rząd mirtowce (Myrtales Rchb.), podrząd Myrtinae Burnett., rodzina mirtowate (Myrtaceae Juss.)[6].
- Podział rodziny
W ujęciu APWeb rodzina dzielona jest na dwie podrodziny Psiloxyloideae i Myrtoideae. W systemach preferujących wydzielanie licznych i drobnych rodzin taksony te podnoszone są do rangi odrębnych rodzin (rodzinę Psiloxylaceae Croizat wyróżniają np. systemy Takhtajana i Reveala). W systemie Takhtajana rodzaj Heteropyxis z Psiloxyloideae wyodrębniony został dodatkowo do rangi odrębnej rodziny Heteropyxidaceae Engler & Gilg.
Podrodzina Psiloxyloideae Schmid[2][7]:
- Psiloxylon Tul.
- Heteropyxis Harvey
Podrodzina Myrtoideae Sweet[2][8]:
- Acca O. Berg – akka (w tym Feijoa)
- Accara Landrum
- Actinodium S.Schauer ex Schltdl.
- Agonis (DC.) Sweet
- Algrizea Proença & NicLugh.
- Allosyncarpia S.T.Blake
- Aluta Rye & Trudgen
- Amomyrtella Kausel
- Amomyrtus (Burret) D.Legrand & Kausel
- Angophora Cav.
- Anticoryne Turcz.
- Archirhodomyrtus (Nied.) Burret
- Arillastrum Pancher ex Baill.
- Astartea DC.
- Asteromyrtus S.Schauer
- Astus Trudgen & Rye
- Austromyrtus (Nied.) Burret
- Babingtonia Lindl.
- Backhousia Hook. & Harv.
- Baeckea L.
- Balaustion Hook.
- Barongia Peter G.Wilson & B.Hyland
- Basisperma C.T.White
- Blepharocalyx O.Berg
- Calycolpus O.Berg
- Calycorectes O.Berg
- Calytrix Labill.
- Campomanesia Ruiz & Pav.
- Chamelaucium Desf.
- Chamguava Landrum
- Cheyniana Rye
- Cloezia Brongn. & Gris
- Corymbia K.D.Hill & L.A.S.Johnson
- Corynanthera J.W.Green
- Curitiba Salywon & Landrum
- Cyathostemon Turcz.
- Darwinia Rudge
- Decaspermum J.R.Forst. & G.Forst.
- Enekbatus Trudgen & Rye
- Ericomyrtus Turcz.
- Eucalyptopsis C.T.White
- Eucalyptus L'Héritier – eukaliptus
- Eugenia L. – goździkowiec
- Euryomyrtus S.Schauer
- Gossia N.Snow & Guymer
- Harmogia S.Schauer
- Homalocalyx F.Muell.
- Homalospermum S.Schauer
- Homoranthus A.Cunn. ex S.Schauer
- Hypocalymma (Endl.) Endl.
- Hysterobaeckea (Nied.) Rye
- Kanakomyrtus N.Snow
- Kania Schlechter
- Kardomia Peter G.Wilson
- Kjellbergiodendron Burret
- Kunzea Rchb.
- Legrandia Kausel
- Lenwebbia N.Snow & Guymer
- Leptospermum J.R.Forst. & G.Forst. – leptospermum
- Lindsayomyrtus B.Hyland & Steenis
- Lithomyrtus F.Muell.
- Lophomyrtus Burret
- Lophostemon Schott
- Luma A. Gray
- Lysicarpus F.Muell.
- Malleostemon J.W.Green
- Melaleuca L. – melaleuka (w tym kuflik Callistemon)
- Metrosideros Gaertner – metrosideros
- Micromyrtus Benth.
- Mitrantia Peter G.Wilson & B.Hyland
- Mosiera Small
- Myrceugenia O.Berg
- Myrcia DC. ex Guill.
- Myrcianthes O.Berg
- Myrciaria O.Berg
- Myrrhinium Schott
- Myrtastrum Burret
- Myrtella F.Muell.
- Myrteola O.Berg
- Myrtus L. – mirt
- Neofabricia Joy Thomps.
- Neomitranthes D.Legrand
- Neomyrtus Burret
- Ochrosperma Trudgen
- Octamyrtus Diels
- Osbornia F.Muell.
- Oxymyrrhine S.Schauer
- Pericalymma (Endl.) Endl.
- Pileanthus Labill.
- Pilidiostigma Burret
- Pimenta Lindley – korzennik
- Pleurocalyptus Brongn. & Gris
- Plinia Plum. ex L.
- Psidium L. – gujawa, gruszla
- Purpureostemon Gugerli
- Rhodamnia Jack
- Rhodomyrtus (DC.) Rchb.
- Rinzia S.Schauer
- Ristantia Peter G.Wilson & J.T.Waterh.
- Sannantha Peter G.Wilson
- Scholtzia S.Schauer
- Seorsus Rye & Trudgen
- Siphoneugena O.Berg
- Sphaerantia Peter G.Wilson & B.Hyland
- Stenostegia A.R.Bean
- Stockwellia D.J.Carr, S.G.M.Carr & B.Hyland
- Syncarpia Ten.
- Syzygium Gaertner – czapetka
- Taxandria (Benth.) J.R.Wheeler & N.G.Marchant
- Temu O.Berg
- Tetrapora S.Schauer
- Thaleropia Peter G.Wilson
- Thryptomene Endl.
- Triplarina Raf.
- Tristania R. Brown
- Tristaniopsis Brongn. & Gris
- Ugni Turcz.
- Uromyrtus Burret
- Verticordia DC.
- Welchiodendron Peter G.Wilson & J.T.Waterh.
- Whiteodendron Steenis
- Xanthomyrtus Diels
- Xanthostemon F.Muell.
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b c d Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-01-15] (ang.).
- ↑ a b c d e f Heywood V. H., Brummitt R. K., Culham A., Seberg O.: Flowering plant families of the world. Ontario: Firely Books, 2007, s. 209. ISBN 1-55407-206-9.
- ↑ a b Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe. T. 1. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 275-280. ISBN 83-7079-778-4.
- ↑ a b c d e f g Maarten J.M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World. Richmond UK, Chicago USA: Kew Publishing, Royal Botanic Gardens, The University of Chicago Press, 2017, s. 350-353. ISBN 978-1-842466346.
- ↑ Crescent Bloom: Myrtaceae. The Compleat Botanica. [dostęp 2010-01-15]. (ang.).
- ↑ List of Genera in MYRTACEAE, [w:] Vascular plant families and genera, Kew Gardens & Missouri Botanical Garden [dostęp 2018-11-09] (ang.).
- ↑ Myrtaceae Juss.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-01-23].
- Britannica: plant/Myrtaceae
- БРЭ: 2217510
- SNL: myrtefamilien
- EoL: 8095
- Flora of China: 10599
- Flora of North America: 10599
- GBIF: 5014
- identyfikator iNaturalist: 51816
- IPNI: 30000056-2
- ITIS: 27172
- NCBI: 3931
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:30000056-2
- Tela Botanica: 100967
- identyfikator Tropicos: 42000198
- identyfikator taksonu Fossilworks: 54713
- CoL: D48