Klidant
![]() klidant wonny | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | liliopodobne (≡ jednoliścienne) | ||
Rząd | szparagowce | ||
Rodzina | amarylkowate | ||
Rodzaj | Klidant | ||
Nazwa systematyczna | |||
Chlidanthus W. Herbert Appendix: 46 (1821)[3] | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
Chlidanthus fragrans Herb.[4] | |||
| |||
|
Klidant (Chlidanthus Herb.) – rodzaj roślin z rodziny amarylkowatych. Obejmuje cztery gatunki, występujące w północno-zachodniej Argentynie, Peru i Boliwii[3].
Morfologia
- Pokrój
- Niewielkie, wieloletnie rośliny zielne[5].
- Pęd
- Cebula z wydłużoną szyjką osłaniającą pąk wierzchołkowy[5].
- Kwiaty
- Zebrane w kwiatostan, wyrastający na głąbiku, wsparty dwiema podsadkami. Okwiat lejkowaty lub lejkowato-rurkowaty, promienisty lub lekko grzbiecisty, różnobarwny, ale nigdy biały, niekiedy wonny. Listki okwiatu zrośnięte w rurkę, zwykle dużo dłuższą od odcinka, na którym są rozchylone. Pręciki położone w dwóch okółkach o różnej długości, wolne, rzadko bardzo krótko zrośnięte u nasady. Nitki pręcików szydłowate, niekiedy ząbkowane, przylegające do okwiatu. Szyjka słupka zakończona trójdzielnym znamieniem[5].
- Owoce
- Trójwrębne, beczułkowate, pękające torebki. Nasiona w kształcie litery D, o czarnej łupinie[5].
Systematyka
- Pozycja systematyczna
- Rodzaj z plemienia Eustephieae, podrodziny amarylkowych Amaryllidoideae z rodziny amarylkowatych Amaryllidaceae[6].
- Wykaz gatunków[3]
- Chlidanthus boliviensis Traub & I.S.Nelson
- Chlidanthus fragrans Herb. – klidant wonny
- Chlidanthus soratensis (Baker) Ravenna
- Chlidanthus yaviensis (Ravenna) Ravenna
Nazewnictwo
- Etymologia nazwy naukowej
- Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckich słów χλιδή (chlidi – bogactwo) i άνθος (anthos – kwiat)[7].
- Nazwy zwyczajowe w języku polskim
- Polska nazwa rodzaju Chlidanthus: klidant, wskazana została m.in. w Słowniku polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin z roku 1900 Józefa Rostafińskiego[8], a także w Słowniku roślin zielnych Wiesława Gawrysia z 2008 r.[9]
- Synonimy taksonomiczne[3]
- Clitanthes Herb., Edwards's Bot. Reg. 25(Misc.): 87 (1839)
- Coleophyllum Klotzsch, Allg. Gartenzeitung 8: 185 (1840)
- Clitanthum Benth. & Hook.f., Gen. Pl. 3: 733 (1883)
- Sanmartina Traub, Pl. Life 7: 41 (1951)
- Castellanoa Traub, Pl. Life 9: 69 (1953)
Zastosowanie
- Rośliny lecznicze
- Cebule klidantu wonnego zawierają alkaloidy, w tym tazetynę, klidantynę, belladynę i likorynę, wykazujące działanie hamujące acetylocholinoesterazę i butyrylocholinoesterazę[10].
- Rośliny ozdobne
- Klidant wonny o żółtych, słodko pachnących kwiatach długości do 8 cm, jest uprawiany jako roślina ogrodowa, pokojowa i na kwiat cięty. Rośliny osiągają wysokość 25-40 cm i tworzą kwiatostany składające się z do 5 kwiatów. Wymaga stanowisk osłoniętych, gleby bogatej w próchnicę, przepuszczalnej i piaszczystej. Jest ciepłolubny. W Polsce nie jest mrozoodporny (strefy mrozoodporności: 9-11)[11]. Cebule wymagają wykopania kiedy temperatura powietrza nie spada poniżej 10 °C, gdyż inaczej ulegają uszkodzeniu[12].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-02-18] (ang.).
- ↑ a b c d Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2021-02-20]. (ang.).
- ↑ Farr E. R., Zijlstra G. (ed.): Index Nominum Genericorum (Plantarum). Smithsonian Institution, 1996–. [dostęp 2021-02-20]. (ang.).
- ↑ a b c d e A.W. Meerow, D.A. Snijman: Amaryllidaceae. W: Klaus Kubitzki: The Families and Genera of Vascular Plants. T. 3: Flowering Plants. Monocotyledons: Lilianae (except Orchidaceae). Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 107-108. DOI: 10.1007/978-3-662-03533-7. ISBN 978-3-662-03533-7. (ang.).
- ↑ USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. 2020. Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy). National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland. [dostęp 2021-02-20]. (ang.).
- ↑ David Gledhill: The names of plants. Wyd. 4. Cambridge University Press, 2008. ISBN 978-0-511-47376-0.
- ↑ Józef Rostafiński: Słownik polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin, poprzedzony historyczną rozprawą o źródłach. Kraków: Akademia Umiejętności, 1900, s. 304. (pol.).
- ↑ Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych: łacińsko-polski. Kraków: Officina Botanica, 2008. ISBN 978-83-925110-5-2.
- ↑ Lucie Cahlíková, Kateřina Macáková, Stanislav Zavadil, Pavel Jiroš i inni. Analysis of Amaryllidaceae Alkaloids from Chlidanthus Fragrans by GC-MS and their Cholinesterase Activity. „Natural Product Communications”. 6 (5), s. 1934578X1100600, 2011. SAGE Publications. DOI: 10.1177/1934578x1100600506. ISSN 1934-578X. (ang.).
- ↑ GeoffreyG. Burnie GeoffreyG. i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
- ↑ Chlidanthus (Delicate Lily, Perfumed Fairy Lily). [dostęp 2021-02-28]. (ang.).