Grzybieńczyk
Grzybieńczyk wodny | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | astropodobne | ||
Rząd | astrowce | ||
Rodzina | bobrkowate | ||
Rodzaj | grzybieńczyk | ||
Nazwa systematyczna | |||
Nymphoides Seg. Pl. Veron. 3: 121. Jul-Aug 1754[3] | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/Nymphoides_indica_kz04.jpg/220px-Nymphoides_indica_kz04.jpg)
Grzybieńczyk (Nymphoides Seg.) – rodzaj roślin należący do rodziny bobrkowatych (Menyanthaceae). Obejmuje 55 gatunków[3]. Rośliny te spotykane są na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy. Największe zróżnicowanie jest w Australii, gdzie rośnie co najmniej 19 gatunków[5]. W Polsce (i Europie[5]) występuje tylko jeden gatunek – grzybieńczyk wodny N. peltata[6]. Są to byliny, rzadziej rośliny jednoroczne rosnące w wodach[7]. Nasiona przenoszone są przez mrówki (u gatunków australijskich) lub dzięki przestworom powietrznym unoszą się na wodzie i przez nią są przemieszczane[5].
Niektóre gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne, spichrzowe bulwy innych są spożywane, a nasiona wykorzystywane w medycynie[5]. Z kolei rośliny rosnące w uprawach ryżu uznawane są za chwasty, a rosnące w kanałach nawadniających utrudniają ich użytkowanie[8].
Morfologia
- Pokrój
- Rośliny zielne, nagie[8], z krótkim kłączem i długimi rozłogami, rzadziej bez kłączy, o łodygach długich, unoszących się w wodzie, pojedynczych lub rozgałęziających się, czasem korzeniących się w węzłach[7]. Niekiedy korzenie przybyszowe są bulwiasto zgrubiałe[9].
- Liście
- Skrętoległe, rzadko naprzeciwległe ogonkowe, bez przylistków. Blaszka liści pływająca, pojedyncza, dłoniasto żyłkowana[7], szerokojajowata do zaokrąglonej, całobrzega lub karbowana. Z wierzchu jest zielona, od spodu często ciemniejsza[9].
- Kwiaty
- Promieniste i obupłciowe lub jednopłciowe, wyrastają w skupieniach na długich szypułkach z węzłów łodygi[9]. Działek kielicha jest 5, rzadziej są 4, są wąskotrójkątne i zrośnięte tylko u nasady. Płatków korony także jest 5, rzadziej 4, u różnych gatunków są zrośnięte na różnej długości[7]. Mają barwę białą lub żółtą[9]. W gardzieli zawsze znajduje się 5 wiązek frędzlowatych wyrostków[7][9], często łatki korony są też oskrzydlone wzdłuż brzegów[9]. Pręcików jest 5 (rzadko 4), schowanych wewnątrz rurki korony (mają bardzo krótkie nitki[9]). U nasady zalążni znajduje się 5 miodników. Szyjka słupka jest wąska[7].
- Owoce
- Kilkunasienne, niepękające torebki[7]. Owoce zwykle są zanurzone[9]. Nasiona są ścieśnione lub kulistawe, o łupinie gładkiej lub urzeźbionej[7].
Systematyka
- Pozycja systematyczna
Jeden z pięciu rodzajów z rodziny bobrkowatych (Menyanthaceae) z rzędu astrowców (Asterales)[2][10].
- Wykaz gatunków[3]
- Nymphoides aquatica (J.F.Gmel.) Kuntze
- Nymphoides astoniae M.D.Barrett & R.L.Barrett
- Nymphoides aurantiaca (Dalzell) Kuntze
- Nymphoides balakrishnanii P.Biju, Josekutty, Haneef & Augustine
- Nymphoides beaglensis Aston
- Nymphoides bosseri A.Raynal
- Nymphoides brevipedicellata (Vatke) A.Raynal
- Nymphoides cambodiana (Hance) Tippery
- Nymphoides cordata (Elliott) Fernald
- Nymphoides coreana (H.Lév.) H.Hara
- Nymphoides coronata (Dunn) Chun ex Y.D.Zhou & G.W.Hu
- Nymphoides crenata (F.Muell.) Kuntze
- Nymphoides cristata (Roxb.) Kuntze
- Nymphoides disperma Aston
- Nymphoides elegans A.Raynal
- Nymphoides elliptica Aston
- Nymphoides exiliflora (F.Muell.) Kuntze
- Nymphoides ezannoi Berhaut
- Nymphoides fallax Ornduff
- Nymphoides flaccida L.B.Sm.
- Nymphoides forbesiana (Griseb.) Kuntze
- Nymphoides furculifolia Specht
- Nymphoides geminata (R.Br.) Kuntze
- Nymphoides grayana (Griseb.) Kuntze
- Nymphoides guineensis A.Raynal
- Nymphoides hastata (Dop) Kerr
- Nymphoides herzogii A.Galán & G.Navarro
- Nymphoides humboldtiana (Kunth) Kuntze
- Nymphoides humilis A.Raynal
- Nymphoides hydrophylla (Lour.) Kuntze
- Nymphoides indica (L.) Kuntze
- Nymphoides krishnakesara K.T.Joseph & Sivar.
- Nymphoides lungtanensis S.P.Li, T.H.Hsieh & Chun C.Lin
- Nymphoides macrosperma K.V.Nair
- Nymphoides milnei A.Raynal
- Nymphoides minima (F.Muell.) Kuntze
- Nymphoides minor (D.Don ex G.Don) S.Gupta, A.K.Mukh. & M.Mondal
- Nymphoides × montana Aston
- Nymphoides palyi Biju, Josekutty, Haneef & Augustine
- Nymphoides parvifolia (Wall. ex G.Don) Kuntze
- Nymphoides peltata (S.G.Gmel.) Kuntze – grzybieńczyk wodny
- Nymphoides planosperma Aston
- Nymphoides quadriloba Aston
- Nymphoides rautanenii (N.E.Br.) A.Raynal
- Nymphoides siamensis (Ostenf.) Kerr
- Nymphoides simulans Aston
- Nymphoides sivarajanii K.T.Joseph
- Nymphoides spinulosperma Aston
- Nymphoides spongiosa Aston
- Nymphoides subacuta Aston
- Nymphoides tenuissima A.Raynal
- Nymphoides thunbergiana (Griseb.) Kuntze
- Nymphoides tonkinensis (Dop) P.H.Hô
- Nymphoides triangularis Aston
- Nymphoides verrucosa (R.E.Fr.) A.Galán & G.Navarro
- Nymphoides walshiae R.W.Davis & K.R.Thiele
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-15] (ang.).
- ↑ a b c Nymphoides Ség.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-07-04].
- ↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-10].
- ↑ a b c d David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 637, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- ↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 121, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ a b c d e f g h Nymphoides Seguier. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-11-22].
- ↑ a b G.G. Kadereit G.G., Menyanthaceae, [w:] J.W.J.W. Kadereit, C.C. Jeffrey (red.), The Families and Genera of Vascular Plants. Vol. VIII. Flowering Plants Dicotyledons. Asterales, Berlin, Heidelberg, New York: Springer, 2007, s. 599-602, ISBN 3-540-31050-9 .
- ↑ a b c d e f g h Christopher D.K. Cook i in.: Water plants of the world. Hague: Dr. W. Junk b,v, Publishers, 1974, s. 329.
- ↑ Genus: Nymphoides. USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Germplasm Resources Information Network - (GRIN). [dostęp 2021-07-04]. (ang.).
- J9U: 987007551923505171
- DSDE: søblad
- EoL: 61824
- Flora of China: 122533
- Flora of North America: 122533
- GBIF: 2927460
- identyfikator iNaturalist: 62370
- IPNI: 30013186-2
- ITIS: 29995
- NCBI: 49613
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:30013186-2
- Tela Botanica: 86877
- identyfikator Tropicos: 50097267
- USDA PLANTS: NYMPH2
- identyfikator taksonu Fossilworks: 157355
- CoL: 664D