Griffinia
![]() Griffinia hyacinthina | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | liliopodobne (≡ jednoliścienne) | ||
Rząd | szparagowce | ||
Rodzina | amarylkowate | ||
Rodzaj | Griffinia | ||
Nazwa systematyczna | |||
Griffinia Ker Gawler Bot. Reg. 6: t. 444 (1820)[3] | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
Griffinia hyacinthina (Ker-Gawl.) Ker-Gawl.[4] | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
|
Griffinia Ker Gawl. – rodzaj rzadkich roślin z rodziny amarylkowatych, obejmujący 23 gatunki, występujące endemicznie we wschodniej i środkowej Brazylii[3].
Nazwa naukowa rodzaju została nadana na cześć Williama Griffina, angielskiego botanika i ogrodnika z Lambeth[5].
Homonimem taksonomicznym rodzaju jest nazwa nadana w 1994 r. krabom z rodziny Epialtidae (Griffinia Richer de Forges, 1994)[6].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ca/Flore_des_serres_v16_107a.jpg/220px-Flore_des_serres_v16_107a.jpg)
- Pokrój
- Wieloletnie rośliny zielne[5].
- Liście
- Ogonkowe, eliptyczne do jajowatych, nieco sierpowate u roślin z podrodzaju Hyline, niekiedy z białymi plamkami. Użyłkowanie liścia równoległe, z wyraźną żyłką centralną[5].
- Kwiaty
- Zebrane od 2 do 3, duże, wonne i białe (podrodzaj Hyline) lub od 4 do 20, bezwonne i barwne lub białe (podrodzaj Griffinia) w baldach, wyrastający na masywnym, spłaszczonym, mającym dwie krawędzie głąbiku. Kwiatostan wsparty dwiema podsadkami, częściowo zrośniętymi u nasady i zachodzącymi na siebie. Okwiat promienisty, liliowy do białego, niekiedy niebieski, o długości od 1,5 do nawet 11 cm. Rodzaj wyróżnia się w rodzinie amarylkowatych kwiatami posiadającymi hypancjum, utworzone przez zwężenie rurki okwiatu nad zalążnią u niektórych gatunków. Rurka okwiatu jest zredukowana u niskich gatunków o niebieskich kwiatach. Sześć pręcików ułożonych jest w kwiecie według wzoru 5+1 (podrodzaj Griffinia) lub wszystkie 6, wygiętych, położonych jest wiązkowo (podrodzaj Hyline). U niektórych gatunków szósty pręcik jest zredukowany lub nieobecny[5].
Biologia
- Rozwój
- Geofity cebulowe[5].
- Siedlisko
- Rośliny te są obecnie rzadko spotykane. Szacuje się, że ich zasięg występowania został zredukowany o 92% przez ostatnie 500 lat. Populacje Griffinia są małe i wyizolowane w pozostałościach pierwotnej roślinności lasów Mata Atlântica (podrodzaj Griffinia) lub na suchych sawannach cerrado i caatinga (podrodzaj Hyline)[5].
- Cechy fitochemiczne
- Z cebul G. gardneriana wyizolowano siedem alkaloidów, w tym wittatynę, dimetoksyhomolikorynę, tazetynę, trisferydynę i sangwininę. Dwa alkaloidy: likoryna i pretazetyna wykazują potencjalne działanie przeciwnowotworowe poprzez silne działanie cytotoksyczne i genotoksyczne oraz zdolność do promowania apoptozy poprzez szlak kaspazy-3[7].
- Genetyka
- Liczba chromosomów 2n = 20, 30 (prawdopodobnie triploidalnie)[5].
Systematyka
- Pozycja systematyczna
- Rodzaj z plemienia Griffineae, podrodziny amarylkowych Amaryllidoideae z rodziny amarylkowatych Amaryllidaceae[8].
- Wykaz gatunków[3]
- podrodzaj Griffinia Ravenna[9]:
- Griffinia alba K.D.Preuss & Meerow
- Griffinia aracensis Ravenna
- Griffinia arifolia Ravenna
- Griffinia colatinensis Ravenna
- Griffinia concinna (Mart. ex Schult. & Schult.f.) Ravenna
- Griffinia espiritensis Ravenna
- Griffinia hyacinthina (Ker Gawl.) Ker Gawl.
- Griffinia ilheusiana Ravenna
- Griffinia intermedia Lindl.
- Griffinia itambensis Ravenna
- Griffinia liboniana É.Morren
- Griffinia mucurina Ravenna
- Griffinia ornata T.Moore
- Griffinia parviflora Ker Gawl.
- Griffinia paubrasilica Ravenna
- Griffinia rochae G.M.Morel
- podrodzaj Hyline (Herb.) Ravenna[9]:
- Griffinia gardneriana (Herb.) Ravenna
- Griffinia nocturna Ravenna
- Griffinia rostrata Ravenna
- podrodzaj nieustalony:
- Griffinia albolineata Campos-Rocha
- Griffinia angustifolia Campos-Rocha, Dutilh & Semir
- Griffinia capixabae Campos-Rocha & Dutilh
- Griffinia meerowiana Campos-Rocha & M.Peixoto
Zagrożenie i ochrona
Dziewięć gatunków Griffinia zostało uwzględnionych w Czerwonej Księdze Flory Brazylii, z czego pięć ze statusem gatunek krytycznie zagrożony, a cztery gatunek zagrożony wyginięciem[10].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-02-18] (ang.).
- ↑ a b c d Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2021-02-23]. (ang.).
- ↑ Farr E. R., Zijlstra G. (ed.): Index Nominum Genericorum (Plantarum). Smithsonian Institution, 1996–. [dostęp 2021-02-23]. (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i A.W. Meerow, K.D. Preuss, A. Fernando, C. Tombolato. Griffinia (Amaryllidacea), a critically endangered Brazilian geophyte with horticultural potential. „Acta Horticulturae”, s. 57–64, 2002. International Society for Horticultural Science (ISHS). DOI: 10.17660/actahortic.2002.570.4. ISSN 0567-7572. (ang.).
- ↑ Global Biodiversity Information Facility (GBIF) Backbone Taxonomy. GBIF Secretariat. [dostęp 2021-02-23]. (ang.).
- ↑ Eduardo R. Cole, Jean P. de Andrade, João F. Allochio Filho, Elisângela F. P. Schmitt i inni. Cytotoxic and Genotoxic Activities of Alkaloids from the Bulbs of Griffinia gardneriana and Habranthus itaobinus (Amaryllidaceae). „Anti-Cancer Agents in Medicinal Chemistry”. 19 (5), s. 707–717, 2019-06-27. Bentham Science Publishers Ltd.. DOI: 10.2174/1871520619666190118122523. ISSN 1871-5206. (ang.).
- ↑ USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. 2020. Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy). National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland. [dostęp 2021-02-23]. (ang.).
- ↑ a b Antonio Campos Rocha Neto: Estudos Taxonômicos e Morfológicos do Gênero Griffinia Ker Gawl. (Amaryllidaceae). 2015: Universidade Estadual de Campinas, 2015.
- ↑ Gustavo Martinelli: Livro vermelho da flora do Brasil. CNCFlora, Centro Nacional de Conservação da Flora Jardim Botânico do Rio de Janeiro, Andrea Jakobsson Estúdio, 2013. OCLC 885277394. (port.).