Dławigad afrykański
Mycteria ibis[1] | |||
(Linnaeus, 1766) | |||
![]() Osobnik dorosły | |||
![]() Osobnik młodociany | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||
Typ | strunowce | ||
Podtyp | kręgowce | ||
Gromada | ptaki | ||
Podgromada | Neornithes | ||
Infragromada | ptaki neognatyczne | ||
Rząd | bocianowe | ||
Rodzina | bociany | ||
Rodzaj | Mycteria | ||
Gatunek | dławigad afrykański | ||
Synonimy | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
| |||
| |||
|
Dławigad afrykański[4] (Mycteria ibis) – gatunek dużego ptaka z rodziny bocianów (Ciconiidae). Jest to biały ptak, z czarnymi lotkami i ogonem oraz różowawymi barkówkami, pokrywami skrzydłowymi i grzbietem. Samce większe od samic. Żyje samotnie lub w małych stadkach, żeruje na otwartej przestrzeni. Odżywia się zwierzętami wodnymi, które znajduje, brodząc w wodzie, podąża również za większymi zwierzętami, które wypłoszyły zdobycz. Gniazduje w dużych koloniach jedno- i wielogatunkowych złożonych maksymalnie z 50 par; samica składa średnio 3 jaja. Pisklęta opierzają się po 50–55 dniach, ale jeszcze pozostają u boku rodziców przez 1–3 tygodnie, nocując i będąc karmionymi przez nich. Nie wyróżnia się podgatunków. IUCN uznaje ten gatunek za najmniejszej troski (LC).
Systematyka
Gatunek naukowo opisał wedle zasad binominalnego nazewnictwa gatunków w 1766 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz w 12 edycji Systema Naturae. Autor nazwał opisany przez siebie gatunek Tantalus Ibis, a jako miejsce typowe holotypu wskazał Egipt[5][6].
Historycznie był on zaliczany do rodzaju Ibis, rzadziej Tantalus[5]. Obecnie Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) przydziela tego ptaka do rodzaju Mycteria oraz uznaje go za gatunek monotypowy (brak rozpoznanych podgatunków)[7]; w podobny sposób czynią inne ornitologiczne autorytety[2][4].
Etymologia
- Mycteria – gr. μυκτηρ muktēr, μυκτηρος muktēros „pysk”, „nos”, od μυκτεριζω mukterizō „kręcić nosem”[8],
- ibis – gr. ιβις ibis, ιβιδος ibidos „ibis”[9].
Występowanie
Afryka Subsaharyjska i zachodni Madagaskar; zalatuje do północnej Afryki – Maroka, Tunezji i Egiptu[2]. Pospolity na wodach śródlądowych i lokalnie na wybrzeżu. Raczej osiadły, większość ptaków koczuje bądź daleko wędruje.
Jeszcze w XX wieku w polskojęzycznej literaturze wspominano o dławigadzie afrykańskim jako ptaku Afryki transsaharyjskiej, jednocześnie zastrzegano, że nie pojawia się on w Afryce Północnej[10]. Zarówno zagraniczni autorzy, jak i polscy badacze nie opisywali tego gatunku w kluczach dotyczących ptaków kontynentu europejskiego i zachodniej Palearktyki. Jedynie kilku autorów w swych kluczach załączyło opis tego bociana, jako tzw. rare vagrant dla północno-zachodniej Afryki, a także Bliskiego Wschodu[10]. Svensson i in. wspominają o tym ptaku, jako czasem obserwowanym na Wyspach Kanaryjskich, w Egipcie, Izraelu, Jordanii i Hiszpanii[11] (największa liczba ptaków spotykanych tamże na tle innych krajów Europy[10]). Poza pojawami naturalnymi część osobników wydaje się zbiegłymi z hodowli (kat. D[2]) np. ogrodów zoologicznych, parków safari czy prywatnych hodowli[10]. Okazy z Afryki Zachodniej przypuszczalnie migrują do Europy Zachodniej[2]. Inne ptaki dotarły przykładowo również na Wyspy Świętego Tomasza, do Kataru, Tunezji, Maroka, Turcji oraz Bułgarii[2]. Takie wędrówki są prawdopodobnie związane z ociepleniem się klimatu – podobna sytuacja tyczy się faetona białosternego (Phaeton aethereus), czapli złotawej (Bubulcus ibis) oraz kaniuka (Elanus caeruleus)[10].
Historycznie dławigady afrykańskie najprawdopodobniej gnieździły się w dolnej części Nilu w byłej Nubii, przemieszczając się w czasie występowania fali powodziowej na północ, pojawiając się nawet w delcie najdłuższej rzeki świata, między Kairem a Aleksandrią i Damiettą. W XXI wieku zasięg występowania ograniczony jest do południowej części Egiptu[10].
Budowa
Długość ciała około 95–105 cm[11], rozpiętość skrzydeł 150–165 cm[12]. Masa ciała 1190–2384 g[2]. Gatunek nie do pomylenia.
Upierzenie białe, czarne lotki widoczne w locie, ogon także czarny. Pokrywy skrzydłowe, barkówki i grzbiet mają różowawy odcień[11][13]. Dziób lekko zakrzywiony, żółtopomarańczowy, ciemniejszy na końcu. Naga, czerwona, ew. częściowo pomarańczowa, skóra twarzy rozciągająca się poza oko, co odróżnia tego ptaka od bociana białego (Ciconia ciconia)[11]; tęczówki ciemnobrązowe[13]. Obie płcie są podobne pod względem upierzenia, ale samice są nieco mniejsze[13]. Nogi są pomarańczowoczerwone. W upierzeniu spoczynkowym ptaki mają bardziej matowe upierzenie i nagie części ciała[2]. Osobniki w szacie immaturalnej są brudno szarobrązowe, ich nogi są szarozielone, a skóra na licu różowożółta[11]. Ptaki w szacie juwenalnej są ciemnobrązowe, a ich partie dolne ciała są białe[13].
Ekologia i zachowanie
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Mycteria_ibis_MHNT.ZOO.2010.11.62.4.jpg/240px-Mycteria_ibis_MHNT.ZOO.2010.11.62.4.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Yellow-billed_stork_kazinga.jpg/220px-Yellow-billed_stork_kazinga.jpg)
Środowisko
Dławigady afrykańskie zamieszkują różne tereny podmokłe, jak jeziora, rzeki, bagna, estuaria, laguny, morskie watty, a także pola ryżowe. Dużo rzadziej występują na terenach lesistych, chociaż spotykane są również na terenach lesistych sawann. Niektóre kolonie są związane z terenami zurbanizowanymi i niekiedy gatunek ten gniazduje w miasteczkach[13].
Gdy się nie pożywia, odpoczywa na bezpiecznych łachach w towarzystwie czaplowatych (Ardeidae), warzęch (Platalea) i innych dużych ptaków[13]. Niektóre źródła wspominają nawet, że dużo częściej trzyma się towarzystwa innych ptaków niż własnych kolonii[14].
Wokalizacja
Raczej niemy z dala od kolonii lęgowych[2]. W ich pobliżu ptaki wydają skowyczące wokalizacje, pomruki i syki, które są opisywane jako podobne do skrzypienia zawiasów. Potrafi też klekotać dziobem, wydając pusty dźwięk, prawdziwe trzaski są wydawane tylko w czasie kopulacji, przez samca[13][2]. Pisklęta żebrząc o pokarm, wydają monotoniczne, powtarzalne ryki[2].
Lot
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/35/Mycteria_ibis_%2828256841096%29.jpg/220px-Mycteria_ibis_%2828256841096%29.jpg)
Lata w sposób podobny co inne bocianowate (Ciconiidae) – wykorzystuje swe długie i szerokie skrzydła do szybowania, bo nie jest on przystosowany do dłuższego aktywnego lotu. Nogi i szyja są wyprostowane[13].
Rozród
Gniazdo zbudowane jest z patyków i umieszczone na małym drzewie nad wodą lub wysoko na dużym drzewie na suchym lądzie. Gniazduje kolonijnie w grupach jedno- lub wielogatunkowych do 10–20 par na jednym drzewie (czasami do 50 par); sąsiednie gniazda są oddalone od siebie zwykle o 1–3 m[3][13]. Samica składa 2–4 jaja (zwykle 3). Wysiadywanie trwa około 30 dni, a zajmują się nim oboje rodzice. Pisklęta początkowo pokryte są białym puchem. Rodzice karmią je rybami poprzez regurgitację. Młode stają się w pełni opierzone po 50–55 dniach po wykluciu i opuszczają gniazdo, ale wracają do niego na karmienie i nocują z rodzicami jeszcze przez 1–3 tygodnie. Dojrzałość płciową uzyskują w wieku 3 lat[13].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f1/Yellow-billed_stork_%28Mycteria_ibis%29_2.jpg/220px-Yellow-billed_stork_%28Mycteria_ibis%29_2.jpg)
Pożywienie
Żeruje na głębokości 10–40 cm, w stosunkowo płytkiej wodzie. W skład jego diety wchodzą małe zwierzęta wodne, takie jak płazy bezogonowe (szczególnie, gdy te wychodzą po deszczu[5]), np. buczek południowoafrykański (Pyxicephalus adspersus)[15], ryby, owady wodne, robaki, skorupiaki, czasami małe ssaki i ptaki[3][13]. Ryby połyka w całości. Kiedy ptak wyczuwa swym (w pół roztwartym) dziobem zdobycz, szybko zatrzaskuje go, po czym w całości połyka złapaną ofiarę. W celu wypłoszenia ofiar z piachu i roślin dennych dławigad afrykański porusza nogami[13]. Łapie również zwierzęta, których obecność została zdradzona przez poruszające się w wodzie hipopotamy nilowe (Hippopotamus amphibius) i krokodyle[13][15]. Stwierdzono też, że pożywia się zdobyczami zwróconymi przez kormorany (Phalacrocoracidae)[2].
Status
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje dławigada afrykańskiego za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Globalny trend liczebności populacji uznawany jest za jest spadkowy, choć niektóre populacje mogą być stabilne[3].
W Afryce Południowej rozmnaża się rzadko, spotykane są tam głównie osobniki będące migrantami poza sezonem lęgowym[14]. Stwierdzono kilka małych kolonii liczących do 20 gniazd w delcie Okawango (stan na rok 1997), przy czym sporadycznie może się tam gnieździć nawet kilkaset par; obserwowano też nieliczne lęgi w innych rejonach Afryki Południowej[14]. Ogółem jego obecność jest uzależniona od terenów zalewowych. W tym regionie często obserwowany jest w Parku Narodowym Krugera, w północnej części prowincji KwaZulu-Natal czy w centralnej części Wysokiego Weldu; nieczęsty jest w zachodniej części regionu i na południe od rzeki Oranje. Po deszczach sporadycznie spotykany jest też we wschodniej części Karru i byłego Kraju Przylądkowego[14]. Chociaż jest określany jako rzadki w regionie Afryki Południowej, nie ma dowodów, aby jego populacja spadała[14].
Przypisy
- ↑ a b Mycteria ibis, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l Elliott, A., Garcia, E.F.J. & Boesman, P.: Yellow-billed Stork (Mycteria ibis). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. Lynx Edicions, Barcelona, 2020. [dostęp 2020-04-14].
- ↑ a b c d Mycteria ibis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ a b Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Ciconiidae Sundevall, 1836 – bociany – Storks (Wersja: 2023-06-21). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2024-03-01].
- ↑ a b c A.A. Elliot A.A., Family Ciconiidae (Storks), [w:] Joseph delJ. Hoyo, JordiJ. Sargital, AndrewA. Elliot (red.), Handbook of the Birds of the World, t. 1: Ostrich to Ducks, Barcelona: Lynx Editions, 1992, s. 457–458, ISBN 84-87334-10-5 (ang.).
- ↑ K.K. Linneusz K.K., Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis, wyd. 12, t. 1 cz. 1, Holmiae 1766, s. 241 (łac.).
- ↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Storks, frigatebirds, boobies, cormorants, darters. IOC World Bird List (v10.1). [dostęp 2020-04-14]. (ang.).
- ↑ Mycteria, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2024-02-11] (ang.).
- ↑ ibis, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2024-02-11] (ang.).
- ↑ a b c d e f MarekM. Stajszczyk MarekM., Afrykański bocian w Palearktyce Zachodniej, TomaszT. Krzyśków (red.), „Ptaki Polski”, 68 (3/2023), 2023, s. 11–13, ISSN 1896-0758 (pol.).
- ↑ a b c d e Ptaki zalatujące sporadycznie, [w:] LarsL. Svensson LarsL., Ptaki. Przewodnik do rozpoznawania ptaków Europy i Obszaru Śródziemnomorskiego., Multico, 2018, s. 410, ISBN 978-83-7763-406-6 (pol.).
- ↑ E. Keller, J. H. Reichholf, G. Steinbach i inni: Leksykon zwierząt: Ptaki. Cz. 1. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 64. ISBN 83-7227-891-1.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m N. Bouglouan: Yellow-billed Stork – Mycteria ibis. [w:] oiseaux-birds.com [on-line]. [dostęp 2021-09-02]. (ang.).
- ↑ a b c d e M.D.M.D. Anderson M.D.M.D., Yellowbilled Stork, [w:] J.A.J.A. Harrison, The atlas of southern African birds, t. 1: Non-Passerines, BirdLife, 1997, ISBN 978-0620207294 (ang.).
- ↑ a b Mycteria ibis (Yellow-billed Stork), [w:] Biodiversity Explorer. The Web of Life of South Africa [online], iziko. Museums of South Africa [dostęp 2024-02-10] (ang.).
Bibliografia
- Gosler Andrew: Atlas ptaków świata. MULTICO Oficyna Wydawnicza, 2000. ISBN 83-7073-059-0.
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).
- Britannica: animal/African-wood-stork
- SNL: gulnebbstork