Brusonecja chińska
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | morwowate | ||
Rodzaj | brusonecja | ||
Gatunek | brusonecja chińska | ||
Nazwa systematyczna | |||
Broussonetia papyrifera (L.) L'Hér. ex Vent. Tabl. Règn. Vég. 3: 547 1799[3] | |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
| |||
|
Brusonecja chińska[5], morwa papierowa[6], papierówka chińska[7] (Broussonetia papyrifera) – gatunek roślin z rodziny morwowatych. Występuje w Azji: w Chinach, Japonii, Korei, Indochinach, Birmie i Indiach. Jest również uprawiany w niektórych częściach Europy o ciepłym klimacie umiarkowanym, Stanach Zjednoczonych i Afryce. Dostarcza najstarszego surowca do produkcji papieru[8].
Rozmieszczenie geograficzne
W Azji jej zasięg obejmuje Chiny, Japonię, Koreę, Laos, Kambodżę, Tajlandię, Birmę i Asam, ale jest uprawiana w innych częściach Azji i Pacyfiku, a naturalizowana w południowej części Europy i USA[9]. W Polsce rzadko w kolekcjach dendrologicznych – uważana za gatunek wrażliwy na mrozy, lokalnie rośnie jednak bujnie i bez uszkodzeń mrozowych[7].
Morfologia
- Pokrój
- Małe drzewo o półkulistej koronie i nietypowej korze, które w wieku 10 lat osiąga ok. 1 m wzrostu[9]. W sumie osiąga do 10[6]–16[7] m wysokości. Kora jest ciemna, chropowata, bardzo włóknista. Pędy owłosione, grube[7].
- Liście
- Skrętoległe, długoogonkowe (ogonek do 10 cm długości)[7]. Jasnozielone, gęsto owłosione sterczącymi włoskami[8] (z wierzchu szorstkimi, od spodu miękkimi[7]), szerokojajowate, niepodzielone lub trój- albo pięcioklapowe[8][6], długości do 20 cm, wiosną purpurowe, później srebrno-zielone[10].
- Kwiaty
- Roślina jest dwupienna[6]. Pomarańczowoczerwone kwiatostany żeńskie mają kształt kulisty i średnicę 1 cm[11], poszczególne kwiaty składają się tylko z pojedynczego słupka i mięśniejącej okrywy kwiatowej[6], długo utrzymują się na drzewie[5]. Kwiatostany męskie są kotkowate (długości 4–8 cm)[11]. Kwiaty składają się z 4-listkowego okwiatu i 4 pręcików. Kwitną w końcu czerwca. Roślina wiatropylna.
- Owoce
- Złożone, kulistawe[6], podobne do morwy. Jadalne, słodkie, pomarańczowoczerwone, dojrzewają jesienią[9], osiągają 3 cm średnicy[7].
Zastosowanie
Włóknista kora i łyko morwy papierowej jest wykorzystywana do produkcji papieru lub płótna. Jest pierwszą w historii rośliną użytą do produkcji papieru[12], wykorzystywaną w tym celu w Chinach już ponad 100 lat p.n.e. Namoczone włókna ociekały w bambusowych sitach, po czym były nasączane klejem i wygładzane muszlami kauri[8]. W Japonii i Chinach do dziś wytwarza się z niej wysokiej jakości papier czerpany[5][8].
Gatunek wykorzystywany jest także jako drzewo ozdobne[6].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2018-05-18] (ang.).
- ↑ Broussonetia papyrifera (L.) L'Hér. ex Vent., [w:] The Plant List. Version 1.1 [online] [dostęp 2018-05-18] (ang.).
- ↑ Broussonetia papyrifera, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ a b c brusonecja, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2018-05-10] .
- ↑ a b c d e f g Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1989, s. 239. ISBN 83-09-00256-4.
- ↑ a b c d e f g Władysław Danielewicz, Tomasz Maliński: Drzewa i krzewy Ogrodu Dendrologicznego Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. Poznań: Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, 2011, s. 165. ISBN 978-837160-642-7.
- ↑ a b c d e Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe 1. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 115–116. ISBN 83-7079-778-4.
- ↑ a b c Broussonetia papyrifera (L.) L’Hér. ex Vent. [online], Plants of the World Online [dostęp 2018-05-10] (ang.).
- ↑ Factsheet – Broussonetia papyrifera (Paper Mulberry) [online], keys.lucidcentral.org [dostęp 2018-05-10] (ang.).
- ↑ a b paper-mulberry: Broussonetia papyrifera (Urticales: Moraceae): Invasive Plant Atlas of the United States [online], www.invasiveplantatlas.org [dostęp 2018-05-10] (ang.).
- ↑ Mała historia papieru – Materiały poprzedzające papier [online], historiapapieru.yum.pl [dostęp 2018-05-10] .
- Britannica: plant/paper-mulberry
- SNL: papirmorbærtre
- Catalana: 0234234
- EoL: 594938
- EUNIS: 175298
- Flora of China: 200006341
- Flora of North America: 200006341
- GBIF: 5361944
- identyfikator iNaturalist: 128032
- IPNI: 850861-1
- ITIS: 19107
- NCBI: 172644
- Plant Finder: 243212
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2683772
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:850861-1
- Tela Botanica: 11280
- identyfikator Tropicos: 21300005
- USDA PLANTS: BRPA4
- CoL: 68QX8