Bignoniowate
![]() Catalpa bignonioides | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | astropodobne | ||
Rząd | jasnotowce | ||
Rodzina | bignoniowate | ||
Nazwa systematyczna | |||
Bignoniaceae Juss. Gen. Pl.: 137. 4 Aug 1789 | |||
| |||
|
Bignoniowate (Bignoniaceae Juss.) – rodzina roślin z rzędu jasnotowców (Lamiales). Należy tu ok. 800 gatunków grupowanych w 110 rodzajach[2]. Zaliczane tu rośliny to na ogół zawsze zielone drzewa, krzewy i pnącza występujące głównie w strefie tropikalnej. Najbardziej zróżnicowane są w tropikalnej Ameryce Południowej. Nieliczni przedstawiciele występują w klimacie umiarkowanym Ameryki Północnej i Azji Wschodniej[2][3]. Liczne gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne, przyprawowe, barwierskie, lecznicze, włókiennicze i dostarczające drewna[4]. Z owoców dzbaniwa kalebasowego wyrabia się instrumenty muzyczne i naczynia[3].
Morfologia
- Pokrój
- Około połowa gatunków to drzewa lub krzewy. Wśród pozostałych dominują drewniejące pnącza. Byliny należą do rodzajów Incarvillea i Argylia, a Tourrettia to zielna roślina pnąca[4]. Pnącza z tej rodziny wspinają się za pomocą wąsów czepnych[3].
- Liście
- Na ogół naprzeciwległe, rzadziej okółkowe[4][3], bardzo rzadko także skrętoległe[3]. Zwykle złożone pierzasto (czasem wielokrotnie[3]), dłoniasto lub trójlistkowe, rzadziej pojedyncze (surmia). Listki szczytowe u roślin pnących zwykle zmodyfikowane w pojedyncze lub rozgałęzione wąsy czepne[4]. Blaszki liściowe zwykle całobrzegie, klapowane pierzasto lub dłoniasto, rzadko ząbkowane. Liście osadzone są na ogonkach, bez przylistków lub pochew. Na pąkach i końcach blaszek liściowych występują pozakwiatowe miodniki[3].
- Kwiaty
- Pojedyncze lub zebrane w szczytowe albo wyrastające z kątów liści grona[4], także wiechy i wierzchotki dwuramienne[3]. Zawsze grzbieciste i obupłciowe[3]. Kielich tworzony jest z 5 zrośniętych działek, czasem dwuwargowy, rzadko z podwojonym brzegiem, dzwonkowaty[4], często zaś z miodnikami od zewnątrz[3]. Korona kwiatu tworzona jest przez 5 zrośniętych płatków, zwykle rurkowata lub dwuwargowa[4]. Pręciki najczęściej w liczbie 4 dwusilnych (dwa dłuższe, dwa krótsze) z piątym wykształconym jako prątniczek[3], czasem 5, przy czym czasem tylko dwa są płodne, pozostałe wykształcone jako prątniczki. Ich nitki zwykle są zrośnięte z rurką korony[4]. Zalążnia górna[3] powstaje z dwóch owocolistków i jest zwykle dwukomorowa, ale u Tourrettia jest czterokomorowa z powodu przegrody, a w plemionach Crascentieae i Eccremocarpeae jednokomorowa[4]. W górnej części zalążni często wykształcają się miodniki, poza tym obecne zwykle w formie dysku miodnikowego. Pojedyncza nitka słupka zwieńczona jest główkowatym lub rozwidlonym znamieniem[3].
- Owoce
- Torebki pękające, rzadziej mięsiste i niepękające[4].
Systematyka
- Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)[2]
Jedna z rodzin jasnotowców (klad bazalny w grupie obejmującej m.in. pływaczowate i werbenowate) reprezentujących grupę astrowych w obrębie dwuliściennych właściwych:
jasnotowce |
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- Podział rodziny według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)[2]
W obrębie rodziny wyróżnia się 8 plemion, których relacje filogenetyczne przedstawiające są następująco:
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Jacaranda_mimosifolia_5334.jpg/220px-Jacaranda_mimosifolia_5334.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1d/Catalpa_bignonioides_Aurea1.jpg/220px-Catalpa_bignonioides_Aurea1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9c/Spathodea_campanulata_in_Ceret_Park_S%C3%A3o_Paulo.jpg/220px-Spathodea_campanulata_in_Ceret_Park_S%C3%A3o_Paulo.jpg)
bignoniowate |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Plemię Bignonieae Dum.
- Adenocalymma Mart. ex Meisn.
- Amphilophium Kunth
- Anemopaegma Mart. ex Meisn.
- Bignonia L. – bignonia
- Callichlamys Miq.
- Cuspidaria DC. nom. cons.
- Dolichandra Cham.
- Fridericia Mart.
- Lundia DC.
- Manaosella J.C.Gomes
- Mansoa DC.
- Martinella Baill.
- Neojobertia Baill.
- Pachyptera DC. ex Meisn.
- Perianthomega Bureau ex Baill.
- Pleonotoma Miers
- Pyrostegia C.Presl
- Stizophyllum Miers
- Tanaecium Sw.
- Tynanthus Miers
- Xylophragma Sprague
Plemię Catalpeae DC. ex Meisn.
- Catalpa Scop. s.l. – surmia
- Chilopsis D.Don
Plemię Coleeae Bojer ex Reveal
- Colea Bojer ex Meisn.
- Kigelia DC. – kigelia
- Ophiocolea H.Perrier
- Phyllarthron DC.
- Rhodocolea Baill.
Plemię Crescentieae G.Don
- Amphitecna Miers
- Crescentia L. – dzbaniwo
- Parmentiera DC.
Plemię Jacarandeae Fenzl
- Digomphia Benth.
- Jacaranda Juss. – jakaranda
Plemię Oroxyleae A.H.Gentry ex Reveal & L.G.Lohmann
- Hieris Steenis
- Millingtonia L.f.
- Nyctocalos Teijsm. & Binn.
- Oroxylum Vent.
Plemię Tecomeae Endl.
- Argylia D.Don
- Astianthus D.Don
- Campsidium Seem.
- Campsis Lour. – milin
- Catophractes D.Don
- Cybistax Mart. ex Meisn.
- Delostoma D.Don
- Deplanchea Vieill.
- Dinklageodoxa Heine & Sandwith
- Dolichandrone (Fenzl) Seem.
- Ekmanianthe Urb.
- Fernandoa Welw. ex Seem.
- Godmania Hemsl.
- Handroanthus Mattos
- Heterophragma DC.
- Incarvillea Juss. – inkarwilla
- Lamiodendron Steenis
- Markhamia Seem. ex Baill.
- Mayodendron Kurz
- Neosepicaea Diels
- Newbouldia Seem.
- Pajanelia DC.
- Pandorea Spach
- Paratecoma Kuhlm.
- Pauldopia Steenis
- Perichlaena Baill.
- Podranea Sprague
- Radermachera Zoll. & Moritzi – radermachera[5]
- Rhigozum Burch.
- Romeroa Dugand
- Roseodendron Miranda
- Santisukia Brummitt
- Sparattosperma Mart. ex Meisn.
- Spathodea P.Beauv. – spatodea
- Spirotecoma (Baill.) Dalla Torre & Harms
- Stereospermum Cham.
- Tabebuia Gomes ex DC. – tabebuja
- Tecoma Juss. – tekoma
- Tecomanthe Baill.
- Tecomella Seem.
- Zeyheria Mart.
Plemię Tourrettieae G.Don
- Eccremocarpus Ruiz & Pav. – pałczatka[6]
- Tourrettia Foug.
- Pozycja w systemie Reveala (1993–1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa jasnotowe (Lamiidae Takht. ex Reveal), nadrząd Lamaianae Takht., rząd jasnotowce (Lamiales Bromhead, rodzina bignoniowate (Bignoniaceae Juss.)[7]
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b c d e Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2018-02-06] (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l m Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 566-568. ISBN 978-1-84246-634-6.
- ↑ a b c d e f g h i j Heywood V. H., Brummitt R. K., Culham A., Seberg O.: Flowering plant families of the world. Ontario: Firely Books, 2007, s. 62-64. ISBN 1-55407-206-9.
- ↑ MieczysławM. Czekalski MieczysławM., Rośliny ozdobne do dekoracji wnętrz, Poznań: Wydawnictwo Akademii Rolniczej w Poznaniu, 1996, s. 193, ISBN 83-7160-011-9 .
- ↑ Ludmiła Karpowiczowa (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973, s. 36.
- ↑ Crescent Bloom: Bignoniaceae. The Compleat Botanica. [dostęp 2010-04-09]. (ang.).
- Britannica: plant/Bignoniaceae
- SNL: Bignoniaceae
- DSDE: Bignoniaceae
- EoL: 4421
- Flora of China: 10102
- Flora of North America: 10102
- GBIF: 6655
- identyfikator iNaturalist: 48377, 349780
- IPNI: 30000204-2
- ITIS: 34305
- NCBI: 24079
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:30000204-2
- Tela Botanica: 101008
- identyfikator Tropicos: 42000305
- identyfikator taksonu Fossilworks: 53856
- CoL: 99CSX