Bibliotekoznawstwo
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Building_a_functional_government_library_%28IA_buildingfunctionosbo%29.pdf/page1-220px-Building_a_functional_government_library_%28IA_buildingfunctionosbo%29.pdf.jpg)
Bibliotekoznawstwo, nauka o bibliotekarstwie – dyscyplina zajmująca się teoretycznymi i praktycznymi problemami funkcjonowania bibliotek[1], m.in. problematyką katalogowania książek i czasopism, organizacji oraz zarządzania biblioteką w ujęciu historycznym i współczesnym. Bibliotekoznawstwo jest osobną dziedziną naukową w grupie nauk humanistycznych i wraz z bibliografią dało podstawy współczesnemu księgoznawstwu.
Historia terminu i definicje
Termin pojawił się najwcześniej u Martina Schrettingera już w 1808 jako Bibliothekswissenschaft, lecz prawo obywatelstwa zdobył sobie w Niemczech dopiero od wystąpienia Karola Dziatzko, profesora pierwszej katedry bibliotekoznawstwa. Odtąd w literaturze niemieckiej zajmowano się precyzowaniem pojęcia i zakresu bibliotekoznawstwa oraz jego stosunkiem do bibliologii, nadając mu w zespole nauki o książce coraz bardziej pierwszoplanowe znaczenie.
Definicja anglosaska sprowadza pojęcie bibliotekoznawstwa (library science) do wiedzy teoretycznej i praktycznej w zakresie organizacji bibliotek i ich zbiorów.
Literatura radziecka, kładąc nacisk na wychowawczą rolę bibliotek, traktuje bibliotekoznawstwo (bibliotiekowiedienije) jako dziedzinę rozpatrującą zagadnienia organizacji i metod pracy bibliotek pod kątem potrzeb oświatowych, gospodarczych i politycznych kraju.
W Polsce terminu „bibliotekoznawstwo” użył po raz pierwszy Włodzimierz Górski w pracy pt. Krótki rys zasad bibliotekoznawstwa (Warszawa 1862)[2], określając Bibliotekoznawstwo w sposób zbliżony do dzisiejszego pojęcia bibliotekarstwa.
W literaturze późniejszej pojęcia te długo jeszcze traktowano zamiennie, przy czym w nomenklaturze zawodowej ustalił się raczej termin „bibliotekarstwo”. Dopiero wielki rozwój bibliotek i ich znaczenia jako instytucji społecznych, zróżnicowanie funkcji różnych typów bibliotek oraz specjalizacja bibliotekarska z jednoczesnym tworzeniem wielkich kompleksów bibliotecznych, tzw. sieci — sprawiły, że bibliotekoznawstwo, zajmując się problemami polityki, organizacji i historii bibliotek, zajęło czołowe miejsce wśród dyscyplin bibliologicznych. Powstałe po drugiej wojnie światowej katedry uniwersyteckie w Warszawie i we Wrocławiu otrzymały nazwę Katedr Bibliotekoznawstwa, choć program ich jest znacznie szerszy i obejmuje również inne dyscypliny związane z badaniem książki. Eksponowanie bibliotekoznawstwa nastąpiło częściowo także dlatego, że posiada sprecyzowany zakres (historia i organizacja bibliotek), konkretną bazę doświadczalną i wypróbowane metody badawcze. Niemniej w zespole dyscyplin tworzących bibliologię bibliotekoznawstwo zajmuje określone miejsce, równoległe do historii książki, bibliografii i teorii czytelnictwa[3].
Przedmiot badań bibliotekoznawczych
Głównym przedmiotem badań jest biblioteka[4], analizowana zarówno w aspekcie historycznym, jak i współczesnym ze szczególnym zwróceniem uwagi na funkcje społeczne bibliotek[4], jej rolę w systemie edukacji, w działalności naukowej oraz znaczenie w procesie obiegu informacji[5].
Bibliotekoznawstwo zajmuje się w szczególności metodami:
- pozyskiwania i gromadzenia zbiorów książek i czasopism
- bezpiecznego przechowywania zbiorów
- katalogowania zbiorów i ich organizowania
- udostępniania i dostarczania informacji o zbiorach
- rozpowszechniania czytelnictwa
Bibliotekoznawstwo w systemie nauk
W przeciągu stu lat bibliotekoznawstwo uzyskało rangę przedmiotu nauczania występującego w szkolnictwie średnim i wyższym. Współczesne bibliotekoznawstwo traktuje bibliotekę jako centrum edukacji, informacji i kultury. Stąd w ogólnym systemie nauk niektóre teorie naukowe traktują bibliotekoznawstwo jako jedną z nauk społecznych, inne jako jedną z nauk kompleksowych (interdyscyplinarnych). Dlatego bibliotekoznawstwo można uważać za jedną z nauk wchodzących w zakres szeroko pojętej kultury, jedną z nauk ogólnej teorii komunikacji społecznej, bądź bardziej szczegółowej bibliologii[6].
Bibliotekoznawstwo jest więc dyscypliną naukową, zajmującą się badaniem bibliotek jako systemu komunikacji społecznej i ich roli w szeroko pojmowanej kulturze.
Przypisy
- ↑ bibliotekoznawstwo, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2023-09-18] .
- ↑ Włodzimierz Górski: Krótki rys zasad bibliotekoznawstwa. Warszawa: G. Gebethner i R. Wolff, 1862. http://www.bibliotekacyfrowa.pl/dlibra/doccontent?id=37132
- ↑ AleksanderA. Birkermajer AleksanderA. (red.), Encyklopedia wiedzy o książce, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1971 .
- ↑ a b Słownik terminologiczny informacji naukowej, MariaM. Dembowska, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, 1979, s. 31 .
- ↑ Encyklopedia współczesnego bibliotekarstwa polskiego, 1976, s. 53
- ↑ Zbigniew Żmigrodzki: Bibliotekarstwo. Warszawa: Wydawnictwo SBP, 1994, s. 12–13.
- Britannica: science/library-science
- NE.se: biblioteksvetenskap
- Catalana: 0084309